Բաժանորդագրվել

Մուտք գործել

Կամ

Չի կարող լինել դատարկ!

Չի կարող լինել դատարկ!

Գաղտնաբառի վերականգնում

Գրանցվել

Կամ

Error message here!

Error message here!

Error message here!

Մոռացել ե՞ք գաղտնաբառը։ Մուտքագրեք ձեր էլ.հասցեն եւ դուք կստանաք նոր գաղտնաբառ։

Էլ. հասցեն գրանցված չէ։

Վերադառնալ

Close

Ովքե՞ր են մեր անտառների «օրենքով գողերը».«Կենսոլորտ»

ԲԱԺԱՆՈՐԴՆԵՐԸ ԽՐԱԽՈՒՍՈՒՄ ԵՆ ԽՈՍՔԻ ԱԶԱՏՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ՍՏԱՆՈՒՄ ՈՐԱԿ ՊԱՀԱՆՋԵԼՈՒ ԻՐԱՎՈՒՆՔ
Հետևե՛ք մեզ YouTube-ում

Գյուղացին հատում է ծառը տաքանալու համար, անտառապահը վերցնում է իր 5000 դրամը և թույլատրում՝ հաց գնելու համար, պաշտոնյան աչքերը փակում է այս ամենի վրա՝ իր տունը պահելու համար: Բոլորի դրդապատճառը սոցիալական ծանր պայմաններն են. ստացվում է, որ պետությունը քաղաքացուն ստիպում է դառնալ հանցագործ, և բոլորը դառնում են շղթայի մաս, դրա համար էլ ոչինչ չի փոխվում:
Հայաստանի անտառներում վերջին շրջանում գրանցված զանգվածային ծառահատումների մասին ենք զրուցել բնապահպան Վահրամ Պետրոսյանի, Կարինե Փանոսյանի և ՀԲՃ անդամ, մասնագիտությամբ աշխարհագրագետ Լևոն Գալստյանի հետ:

Հաղորդման սղագրություն

_ Ողջույն, հարգելի ռադիոլսողներ և ռադիոդիտողներ: «Լրատվական ռադիոյի » եթերում իր աշխատանքն է սկսում «Կենսոլորտ» բնապահպանական հաղորդումը: Տաղավարում, ինչպես միշտ, աշխատում է Լուսինե Հովակիմյանը: Այսօր տաղավարը մարդաշատ է՝ մենք միանգամից մի քանի հյուր ունենք նույն թեմայի շուրջ զրուցելու համար: Իմ հյուրերն են՝ բնապահպան Կարինե Փանոսյանը, բնապահպան Վահրամ Պետրոսյանը, և Համահայկական բնապահպանական ճակատի անդամ, մասնագիտությամբ աշխարհագրագետ Լևոն Գալստյանը:
 Փորձելու ենք հասկանալ՝ ուր են կորչում մեր անտառները, ովքեր են հատում դրանք: Չնայած՝ ես երևի չունեմ այնպիսի թողարկում, որի ընթացքում չեմ անդրադարձել թեմային, բայց հիմա կփորձենք փոքր-ինչ ավելի մանրամասն ներկայացնել: Դուք ուսումնասիրություններ եք կատարում, մեծ թվով լուսանկարներ կան՝ համացանցում հրապարակված: Սկսենք նրանից, թե ինչից եք դուք հասկանում, թե որտեղ կարող է լինել անտառահատումը, ինչպես եք ընտրում տեղանքները, որտեղ պետք է գնալ և նայել, որովհետև կարծում եք, որ հենց այնտեղ հնարավոր են անտառահատումներ:
Լևոն. _ Մինչև վերջին երկու ամիսը մենք նախորդ տարիների ընթացքում նույնպես այցելել ենք անտառներ: Այն ժամանակ մենք այցելում էինք հիմնականում մարդկանց ահազանգերի հիման վրա կամ արդեն տեսած վայրերում հետագայում ուսումնասիրություններ անցկացնելու համար: Բայց հիմա՝ վերջին 2-3 ամսում, անտառների հասարակական մոնիտորինգի ծրագրի շրջանակում արդեն նաև մասնագիտական վերլուծություն է կատարվում, և մեր մասնագետները նաև արբանյակային նկարների միջոցով կարողանում են տեսնել վերջին 2-3 տարվա ընթացքում անտառներում տեղի ունեցած փոփոխությունները և դրանց հիման վրա որոշում են խոցելի տարածքները, համապատասխան տվյալները փոխանցում են մեր կամավորների խմբերին, որոնք արդեն այդ տվյալների հիման վրա այցելում են համապատասխան տարածքներ և կատարում են դաշտային աշխատանքներ՝ նկարել, կոորդինատները նշել, տեսանկարել, բացահայտել, հասկանալ՝ օրինական է, թե անօրինական է, այդ ամենը հետո ներկայացնել ժողովրդին և պետական մարմինների ուշադրությանը: Ինձ թվում է՝ մեր ընկերներն ավելի մանրամասն կխոսեն դրա մասին:
_ Եվ ականատեսները դուք եք, եթե չեմ սխալվում. կխնդրեմ՝ մի փոքր պատմեք, թե ինչ տեսաք այնտեղ ականատեսի աչքերով, և թե ովքեր են հատում այդ անտառները, ի վերջո:
Վահրամ. _ Ովքեր են հատում՝ դա երևի ավելի շուտ պետք է ճշտեն համապատասխան պատկան մարմինները, որովհետև մենք հիմնականում արձանագրում ենք տեղի ունեցած փաստը, այսինքն՝ մտնում ենք անտառ և տեսնում ենք՝ ինչ է կատարվում: Հիմնականում անտառահատողները խուսափում են մեզ հետ հանդիպելուց, որովհետև նրանք օրենք են խախտում և խուսափում են որևէ մեկի տեսադաշտում հայտնվելուց: Վերջին 3 այցերը ներկայացնեմ. այցելել ենք Լոռի, Իջևան և այս անգամ Ստեփանավանի անտառտնտեսություն: Առաջին անգամ եղել ենք Եղեգնուտի անտառտնտեսությունում, որտեղ երկու հատվածներում երկու օրվա ընթացքում կատարել ենք մոնիտորինգ: Եվ հատվածներ կային, որտեղ ուղղակի համատարած անտառը վերացված էր՝ հատված էին հսկայական ծառեր: Եվ մի բան էր հատկանշական, որ ամբողջ այդ հսկայական տարածքներում չափից դուրս շատ փայտանյութ կար, որ ուղղակի գետնին ընկած փտում էր, այսինքն՝ ներկայացնել, որ անտառահատումներն իրականացվում են գյուղացիների կողմից, որոնք վառելիքի խնդիր են լուծում, անհեթեթ է, որովհետև վառելիքն ուղղակի անտառում փտում էր: Այսինքն՝ նրանք վերցրել էին իրենց անհրաժեշտ հիմնական գերանը, մյուս մասը, որը բավականին շատ էր՝ դրանով կարելի էր երևի շրջակա բոլոր գյուղերը փայտով ապահովել, մնում էր այնտեղ ու փտում: Կային նաև հսկայական ծառեր, որոնք ուղղակի չէին կարողացել տեղափոխել, և այդ փայտանյութը տարիներով այդպես մնում ու փչանում էր: Իսկ անտառը շատ տեղերում ուղղակի բացակայում էր՝ անտառ չկար:
_ Կարինե՛, կասե՞ք՝ որտեղ էր վիճակն ավելի սարսափելի:
Կարինե. _ Թերևս, Ստեփանավանի անտառներում: Մի քանի օր առաջ ականատես եղանք սպանդի այնպիսի վիճակի, որն ուղղակի անհնար է նկարագրել. մենք հաշվել ենք բացառապես 15 սմ-ից մեծ տրամագիծ ունեցող հատված ծառերը, իսկ թարմ ծառերը, որոնք ակնհայտորեն վերջին 6 ամսվա ընթացքում են հատվել, 450-ը անցնում էին: Երկու խմբով էինք. միայն մեր խումբը բացահայտեց 450-ից ավելի թարմ հատված ծառ: Մենք չենք հաշվել 15 սմ-ից փոքր տրամագիծ ունեցող ծառերը, որոնք հաշվելու դեպքում հաստատ 600-ը կգերազանցեին: Եվ նախորդ տարվա ընթացքում հատված ծառերն էլ ներառյալ, չհաշված այն տարածքները, որտեղ չգնացինք, մոտավորապես հազարից ավելի հատված ծառեր գտանք:
_ Իսկ կա՞ն ծառատեսակների նախընտրություններ:
Կարինե. _ Հաճար, կաղնի: Եվ սարսափելի է, որ ծերացած, հիվանդ ծառերը կանգնած են իրենց տեղում, իսկ առողջ, երիտասարդ ծառերը հատվում են: Ամենամեծ հատված ծառը, որ գտանք Ստեփանավանում, 128 սմ տրամագիծ ուներ. պատկերացնում եք՝ ինչ ահռելի չափսեր կունենար այդ ծառը. տղաները կանգնել էին, երկուսով հանգիստ տեղավորվում էին բնի վրա: Էլ չեմ խոսում բարձրության մասին. գերանն ընկած էր և երևի 20 մետրից ավելի երկարություն ուներ, այդպես ընկած մնացել էր:
_ Պրն. Գալստյան, փորձենք հասկանալ՝ մեր երկրում ինչի՞ համար պետք է օգտագործվեն հատված ծառերը: Եթե մենք ենթադրում ենք, որ ինչ-որ մարդիկ բիզնես-նպատականերով են դա անում, որտե՞ղ կարելի է օգտագործել հատված ծառը և ինչի՞ համար:
Լևոն. _ Միանշանակ է, որ առաջին հերթին դա վառելափայտն է. այսօր ունենք խնդիր՝ բնակչության մի ստվար զանգված ստիպված է իր կենցաղային հարցերը, ջերմության ապահովման հարցերը լուծել վառելափայտի միջոցով: Բայց մենք կարծում ենք, որ բացի դրանից կա նաև մի այլ բնագավառ, որը, ըստ էության, ստվերում է՝ չի երևում, կամ ցույց է տրվում դրա շատ փոքր մասը. դա որպես շինանյութ օգտագործումն է: Այսինքն՝ այդ քանակությամբ և այդ տրամագծերի հատված հաճարենիները, որ մենք տեսել ենք այդ 2-3 այցելության ընթացքում, շատ լավ շինափայտ են՝ կարող են օգտագործել և՛ մանրահատակ պատրաստելու, և՛, ինչու ոչ, նաև կահույքի տարբեր տեսակներ, տախտակ պատրաստելու համար, և այլն: Եթե անդրադառնանք կաղնուն և մյուս ծառատեսակներին, որոնք ավելի թանկարժեք շինանյութ են, մենք ենթադրում ենք, որ դրանք օգտագործում են որպես շինափայտ: Բայց մենք հետաքննություններով չենք զբաղվում, մենք զբաղվում ենք կոնկրետ փաստերը ներկայացնելով: Այսինքն՝ մեր նպատակն է ներկայացնել փաստերը և լսել, թե ինչ կասեն պետական մարմինները: Ցավոք սրտի, պետական մարմինների արձագանքը այս անգամ ևս մեզ համար զարմանալի չէր, որովհետև սա առաջին դեպքը չէ, և ոչ միայն այս ոլորտին է վերաբերում. նրանք, ինչպես միշտ, փորձում են ոչ մասնագիտական տերմիններով մասնագիտական վերլուծություններ անել: «Հայանտառ» ՊՈԱԿ-ի տնօրենն անում է մի «զարմանահրաշ» արտահայտություն. «Ծառերը կտրել են շատ ավելի ցածր հատվածից, այդ պատճառով դուք չեք տեսնում օրինական հատումների նշանը»: Անտեղյակ դիտողների համար բացատրեմ՝ ինչի մասին է խոսքը. եթե անտառում հատվում է ծառ, ապա դրա բնի վրա նախապես պետք է կեղևը բացված լինի՝ մոտավորապես 20 սմ բարձրության վրա, և այնտեղ պետք է գրված լինի ծառի հերթական համարը. միայն այդ դեպքում է նշանակում, որ տվյալ ծառը օրինական հատման ենթակա է: Հետո պետք է գա այդ ծառը կտրողը և այնպես կտրի այդ ծառը, որ այդ կնիքը կամ նշանը մնա այդ ծառի վրա: Այսպիսով, մենք վերջին 1-2 ամսվա ընթացքում արդեն նկարել ենք մոտ 2500 ծառ, որոնցից ոչ մեկի վրա չի եղել ոչ մի նշան. միայն Ստեփանավանում գտանք 4-5 ծառ, որոնք նույնպես խորքից հատված էին, իսկ վրան կանաչավուն ներկով արված անհասկանալի նշաններ կային: Եթե ընդունենք, որ օրինական են հատվել այդ ծառերը, ինչպես պնդում է «Հայանտառ» ՊՈԱԿ-ը, ուրեմն 2500 ծառ հատվել է կարգի խախտմա՞մբ, մենք հավատա՞նք այդ պարզաբանմանը: Բացի այդ, նա Ստեփանավանի անտառտնտեսության օրինակն է բերում. մենք եղել ենք Ստեփանավանի անտառտնտեսության այս 2 հատվածում. կարմիրով նշված են հատուկ նշանակության անտառները: Եթե մենք կարդում ենք Անտառային օրենսգիրքը, այնտեղ պարզ գրված է, որ հատուկ նշանակության անտառներում հատատեղի չի կարող լինել, այսինքն՝ այնտեղ կարող են լինել միայն սանիտարական և նման հատումներ: Իսկ «Հայանտառ» ՊՈԱԿ-ի տնօրենը պնդում է, որ մեր եղած տարածքներ հատատեղիներ են տրամադրված եղել և հատվել են հատատեղիներ: Եթե նույնիսկ տրամադրվել են որպես հատատեղի, ուրեմն այդ պետական մարմինները, որոնք տնօրինում և պահպանում են անտառը, երևի օրենքներին լավ ծանոթ չեն, կամ գուցե կառավարությունը ավելի ուշ այլ որոշումնե՞ր է ընդունել, որոնք հակասում են այս օրենսգրքին. եկեք հասկանանք, թե ինչ է կատարվում իրականում: Իսկ այն, որ կատարվում է անվերահսկելի մի գործընթաց, դա մեզ համար ակնհայտ է: Կամավորների խմբի բոլոր մասնակիցների և ինձ համար էլ, քանի որ ես էլ եմ անձամբ երկու անգամ մասնակցել, ակնհայտ է, որ վիճակն անվերահսկելի է: Եկեք հասկանանք՝ ինչումն է խնդիրը. մեր պետությունը մեր երկրի ժողովրդին բերել է մի այնպիսի վիճակի, որ ինքը ստիպված պետք է խախտի օրենքները՝ սկսած գյուղացուց, որը չունի ապրելու միջոցներ, և ինքը անտառի կողքն է ապրում, և գուցե ստիպված 5000 դրամով (ենթադրենք՝ 5000, գուցե ուրիշ թիվ լինի իրականում) գնա ծառ կտրելու: Անտառապահը, որը ստանում է չնչին աշխատավարձ, բնականաբար, պետք է այլ եղանակներով եկամուտ ստանա, ճի՞շտ է:
_ Անտառապահի ինստիտուտը՝ որպես այդպիսին, ընդհանրապես մեզ մոտ ինչ-որ գործողություն անո՞ւմ է, այսինքն՝ արդարացվա՞ծ է նրա լինել կամ չլինելը:
Լևոն. _ Ընդհանրապես, մեր երկրում այս կառավարման համակարգում բոլոր ինստիտուտներն անիմաստ են, եթե մենք այդ տեսանկյունից նայենք. ես դա եմ բացատրում: Այսինքն՝ անտառապահը ստիպված է ինքն էլ փող վերցնել, որպեսզի իր տունը և ընտանիքին ապահովի: Անտառապետը նույնպես ստիպված է, որովհետև ինքն էլ այլ կերպ չի կարող ապրել: Անտառտնտեսության տնօրենը նույնպես ստիպված է դա անել: Այսինքն՝ բոլորս դառնում ենք հանցագործ, ստիպված հանցագործ. պետության՝ պարտավորությունները չկատարելու հետևանքով մենք բոլորս դառնում ենք հանցագործ: Իսկ երբ մենք դառնում ենք հանցագործ, մենք ոչինչ չենք կարող անել. ինչպե՞ս կարող ենք մենք անտառը պահպանել, եթե մենք արդեն հանցագործության մեջ ենք մտել, այդ շղթայի մի մասն ենք: Իսկ որ դա շղթա է, մեզ համար ակնհայտ է. ոչ մի գյուղացի, ոչ մի անտառապահ, ոչ մի անտառտնտեսության պետ չի կարող ինքնագլուխ այդպիսի անօրինականություններ թույլատրել: Դա լուրջ կառավարվող գործընթաց է, ինչպես Հայաստանի մյուս ոլորտներում է: Եվ այդ ամենը հետո բաշխվում է յուրաքանչյուրին՝ իր արածի չափով. գյուղացուն՝ իր արածի փոքր չափով, որ նա գնաց, ծառը կտրեց, մնացածին էլ՝ իրենց արածի չափով: Մենք պետք է փշրենք այս համակարգը, որը դեռևս երևի խորհրդային տարիներից մնացել է, որ այս երկրում ամեն ինչ անտեր է, և կարելի է այսպես ուտելով, գողանալով, կաշառք վերցնելով ապրել: Այս համակարգը պետք է փշրել: Եվ մի փոքր մասն այս ոլորտում մենք ենք փշրում, որպեսզի մարդիկ հասկանան, որ բացի իրար կաշառք տալուց և իրար հետ ուտել-խմելով հարցեր լուծելուց ուրիշ ձև էլ կա՝ իրական պետություն կառուցելու: Սա մի փոքր օրինակ է, սխեմա է, որը ցույց է տալիս, թե ինչպես է մեր երկրում ամեն ինչ իրականացվում: Սա շատ փոքր բան է, բայց իրականում մեր երկրում նույնիսկ ամենալուրջ խնդիրները նույնպես այս ձևով են լուծվում՝ իրար հետ խաշի կամ խորովածի սեղանի շուրջ նստել-խոսելու մակարդակով: Ես սա ասում եմ, որովհետև համոզված եմ, որովհետև ես նայում եմ մեր պետության այսօրվա վիճակին: Այդ պատճառով ես ուզում եմ, որ երբ պետական պաշտոնյաներն անդընդհատ կրկնում են, որ գյուղացին ծանր սոցիալական վիճակում է, դրա պատճառով անընդհատ գնում, անտառ է կտրում, հիշեն, թե ով է մեղավոր, ով է պատասխանատու, որ գյուղացին այպիսի ծանր սոցիալական վիճակում է. եկեք հիշենք այդ ամենը: Պատասխանատու է Բաղրամյան 26-ում նստողներից սկսած մինչև պետական համակարգում աշխատող ամենավերջին պաշտոնյան: Մենք էլ ենք, իհարկե, պատասխանատու, բայց առաջին պատասխանատուն նրանք են, որովհետև նրանք են վերցրել պետության կառավարման բեռը: Եթե չեն կարողանում այդ բեռն իրենց ուսերին տանել, թող թողնեն-գնան, գուցե գտնվեն ուրիշ մարդիկ, որոնք կարող են այդ բեռը տանել:
_ Որպեսզի խոսքն ավելի առարկայական լինի, և դուք էլ մեկնաբանեք, կարծում եմ՝ ճիշտ կլինի այս պահին լսել «Հայանտառ» ՊՈԱԿ-ը ներկայացնող պաշտոնյայի մեկնաբանությունը, այնուհետև շարունակել.
_ Այդտեղ օրինական հատատեղի է տրամադրված: Այս պահին նաև մեր հսկողության ծառայությունը ստուգել է հատկացված հատատեղիի և հատումների համապատասխանությունը, բացի այդ բնապահպանական տեսչությունն արդեն իսկ ստուգումներ իրականացրել է, և ըստ բնապահպանական տեսչության, դրանք հենց հատատեղային հատումներ են: Բայց մասնագիտական առումով այնտեղ հիմա ուսումնասիրություն է ընթանում:
_  Խնդրեմ:
Վահրամ. _ Պրն. Մաթևոսյանը կամ չի տիրապետում իր աշխատանքին, կամ այդ ամենն ասում է խնդիրը կոծկելու նպատակով: Օրինական հատումն անօրինականից տարբերելու համար բազմաթիվ չափանիշներ կան՝ նախ, ինչպես Լևոնն արդեն նշեց, անտառների կատեգորիաները. տվյալ տարածքում հատատեղի ոչ մի կերպ չէր կարող լինել: Երկրորդը՝ երբ գնում-տեսնում ես, որ 100x150 մ2 մակերեսով ամբողջ անտառն ուղղակի հատված է, ոչնչացված է, դա որևէ օրինական սահմանման մեջ չի կարող տեղավորվել. անտառն ուղղակի ոչնչացված է:
_ Շատ լավ: Կարինե, Դո՞ւք ինչ կասեք պաշտոնյայի մեկնաբանությանն ի պատասխան:
Կարինե. _ Համամիտ եմ, որ նա չի տիրապետում համապատասխան ինֆորմացիայի կամ դիտավորյալ է այդպես արտահայտվում: Ամեն դեպքում բազմաթիվ կանոններ կան, որոնք մեզ սովորեցրել են այս մշտադիտարկմանը մասնակցելուց առաջ, թե ինչպես պետք է տարբերել՝ ծառը ենթակա է օրինական հատման, թե ոչ՝ լանջի թեքությունը և բազմաթիվ այլ մանրուքներ, որոնք մենք հաշվի ենք առնում նշումներ կատարելիս: Բոլոր լանջերում, որոնք մենք ուսումնասիրել ենք, թեքությունները բավականին մեծ են՝ 30°-ից թեք են. 30°-ից թեք նշանակում է սողանքային գոտի, եթե ծառերը բացակայում են: Մենք զարմանում ենք, թե ինչու է Հայաստանում սողանքների թիվը տարեցտարի շատանում. չէ՞ որ մենք ինքներս ենք նպաստում, որպեսզի տվյալ խնդիրն առաջ գա: Երկրորդ խնդիրը, որի մասին կուզեի խոսել, հասարակության տեսանկյունից առարկայական վերաբերմունքն է բնության ներկայացուցիչներին. ես այս մասին անընդհատ հիշեցնում եմ: Մարդկանց համար այսօր, այս պահին որևէ բջջային հեռախոսի մոդելը շատ ավելի կարևոր ու թանկ արժեք է, քան՝ բնության ներկայացուցիչը՝ լինի դա ծառ, կենդանի, կամ ամբողջ անտառ: Չմոռանանք, որ մեկ ծառը ոչ միայն թթվածին է, այլև, առհասարակ, մեկ ծառն իր սաղարթում, բնում և արմատներում հոգ է տանում բազմաթիվ կենդանիների կյանքի մասին, և ծառերը հատելով մենք նպաստում ենք նաև կենդանական աշխարհի ոչնչացմանը, որոնք շղթայական ռեակցիայով բազմաթիվ խնդիրներ են առաջ բերում՝ ընդհուպ մինչև բազմաթիվ հիվանդություններ, որոնք մարդը ձեռք է բերում ծառերի բացակայության պայմաններում միջատների քանակի կտրուկ աճի հետևանքով, և բազմաթիվ այլ խնդիրներ, որոնք հետագայում կարող են մեր երեխաների և իրենց երեխաների համար դառնալ պատուհաս, մեծագույն աղետ: Մենք չմոռանանք, որ ՀՀ-ը շատ փոքր տարածք է զբաղեցնում, և մեզ համար շատ ավելի կարևոր է յուրաքանչյուր թփի, ճյուղի առկայությունը, քան՝ օրինակ, ինչպես Լևոնն է մեջբերում, Կանադայի դեպքում: Մենք պետք է գիտակցենք, հասկանանք, որ կտրված մեկ ծառը մեր կյանքից խլում է տարիներ և առողջությունից խլում է որակ, և մենք, մեկ ծառ հատելով, վճարում ենք այդ ծառի գինը բժիշկներին և դեղորայքին:
_ Նախորդ շաբաթ ինձ հյուրընկալվել էր ՄԱԿ-ի անապատացման կոնվենցիայի համակարգողը: Մենք խոսում էինք անապատացումից, գիտենք, որ Հայաստանում բավականին բարձր են անապատացման հավանականության ցուցանիշները: Եվ նա իր խոսքում այսպիսի մի բան նշեց, որին կուզեմ, որ հիմա անդրադառնաք դուք՝ որ եթե Հայաստանում անտառահատումներ իրականացնում են հանքի շահագործման նպատակներով, ապա զուգահեռաբար նաև անտառներ են տնկվում: Նկատե՞լ եք դուք այսպիսի տենդենց, որ եթե հանքարդյունաբերության պատճառով հատված անտառը, գոնե փորձեն վերականգնել, ինչը պետք է նրանց պայմանագրի հիմքերում լինի: Լևոնը, կարծես թե, ասելիք ունի:
Լևոն. _ Ես չէի ուզում ասել, բայց ստիպված նորից պետք է ասեմ: Քանի որ շատ է խոսվում դրա մասին, և մարդիկ երևի, դա լսելով, իմ կարծիքով, արդեն սխալ ընկալումների են եկել: Անտառը և ծառ տնկելը տարբեր բաներ են. անտառ դու չես կարող ստեղծել, մոռացեք այդ գաղափարի մասին, որ մարդը կարող է անտառ ստեղծել. չկա այդպիսի բան: Անտառը ստեղծում է բնությունը: Որպեսզի այդ տնկված ծառերը դառնան անտառ, առնվազն 500-600 տարի է պետք, հետևաբար, խոսենք նրա մասին, որ օրինակ՝ եթե նա ոչնչացնում է Թեղուտի անտառը, փոխարենը խոստացել է, որ պետք է տնկի երեք անգամ ավելի ծառ, ոչ թե՝ անտառ. նա չի կարող անտառ տնկել: Բնական է, որ նա ոչ մի բան էլ չի տնկել: Նույնիսկ պետական մակարդակով մոնիտորինգի արդյունքները ցույց են տվել, որ ոչ մի բան էլ չի արվել, ըստ էության: Այսինքն՝ նույնիսկ այդ խոստացված ծառերը, որ պետք է տնկվեին, չեն տնկվել տարբեր պատճառներով. հիմա դրա մեջ չխորանանք: Բայց համամետել դրանք, ես գտնում եմ, անիմաստ է, և սխալ ուղղությամբ է տանում քննարկումը: Չի կարելի դարավոր անտառը ոչնչացնել հանքարդյունաբերության համար և չհաշվարկել, թե ինչ էկոլոգիական հետևանքների է դա բերում, որովհետև անտառը մենակ ծառ չէ, ինչպես Կարինեն ասաց. անտառն ունի շատ լուրջ բնապահպանական և էկոլոգիական նշանակություն, որը Հայաստանում չի գնահատվում, իսկ աշխարհում գնահատվում է: Կլիմայի փոփոխության հարցում լուրջ ներդրում ունի, անապատացման առումով լուրջ ներդրում ունի: Այդ պատասխանատուներին հարցնեիք, թե նրանք հաշվել են արդյոք, թե օրինակ՝ Թեղուտի անտառը, որ հատվելու է, ինչ աստիճանի ազդեցություն է թողնելու կլիմայի փոփոխության վրա և անապատացման գործոնների վրա: Եթե այպես ես հաշվում, այնպիսի թվեր են ստացվում, որ Թեղուտի հանքի շահագործումն ուղղակի կլիներ ոչ շահավետ և, բնականաբար, չէր շահագործվի, բայց մեր երկրում որոշ մարդկանց թույլատրված է ամեն ինչ, այդ պատճառով մենք ունենում ենք այն, ինչ ունենք: Այսպիսով, «Թեղուտ» ՓԲԸ-ն մի քանի ծառ տնկել է. եթե գնաք-նայեք, գուցե մի 50 հատ գտնեք, բայց այդ ծառերը, ըստ էության, տնկված չեն, բայց նորից կրկնեմ՝ սխալ քննարկման մեջ չմտնենք՝ անտառն մի բան է, ծառ տնկելը լրիվ այլ բան է: Կոնկրետ մեզ համար երբ դու հատում ես 200, 300 կամ 500 հա անտառ, դրա փոխարեն ինչքան էլ ծառ տնկես, չի փոխհատուցի հասցված վնասը. մենք տեսնում ենք, թե ինչպես են Հայաստանում ծառ տնկում, Երևանն էլ է Ձեզ համար լավ օրինակ՝ կարող եք նայել՝ ինչպես են ամեն տարի 50-60 հազար հատ ծառ տնկում (Երևանը, որ մեր կողքն է, կարելի է տիրություն անել, այսպես ասած), և եթե մենք գնանք և դրանց գոնե 10 տոկոսը գտնենք, լավ կլինի:
Կարինե. _ Վերջին տարիներին քաղաքում ակնհայտորեն շատացել են օձերն ու կրծողները, և մենք վերջին 2-3 տարիներին հատկապես բողոքում ենք Երևանում միջատների առկայությունից: Սա էլ է անտառի հատման հետևանք: Քանի որ Հայաստանի կլիման խիստ չորային է, և մենք գիտենք, որ խորհրդային շրջանում բազմաթիվ ծառեր են տնկվել և փորձվել է կլիման ավելի մեղմացնել: Եվ ծառերը կրկին հատվելով՝ այդ օձերն ու կարիճները հայտնվում են մեր բնակարաններում. սա էլ է անտառհատման հետևանք: Մենք պետք է հասկանանք, որ ամեն ծառը կտրելով, ինչպես քիչ առաջ նշեցի, մեզ ենք վատություն անում և մեր երեխային ենթարկում ենք կյանքի հետ կապված բոլոր հնարավոր ռիսկերին: Բացի այդ, անտառների հատման հետևանքով, բնականաբար, քամին է ավելի ուժեղ լինում: Եթե հիշում եք, 15 տարի առաջ քամիներն այսքան ուժգին չէին, ես հիշում եմ՝ մանկության տարիներին այսքան փոշոտ չէր Երևանը: Երբ բարձրադիր գոտիներից նայում ես, Երևանը կարծես մի հսկայական մառախուղի ամպով պատված լինի. բնականաբար, ծառը չի հասցնում վերցնել այդքան փոշի և մաքրել օդը: Չմոռանանք նաև, որ հատված անտառները նաև նպաստավոր պայմաններ են ստեղծում բնական տարբեր աղետների համար՝ անտառային հրդեհներ կարող են բռնկվել, որոնք Հայաստանի համար երբեք մշտական բնորոշ խնդիր չեն եղել, կարող են մրրկահողմեր առաջանալ, որոնք նույնպես Հայաստանի տարածքին այնքան էլ բնորոշ չեն: Եվ մի շարք այլ խնդիրներ, որոնք մենք հաշվի չենք առել:
_ Դուք նշեցիք, որ հիմնականում չեք կարողացել հանդիպել անտառահատողներին. երբևէ եղե՞լ է դեպք, որ շրջակայքի բնակչության հետ զրուցելով՝ իսկապես հասկանաք թե ով է հատողը, կամ գուցե, կարծում եմ, կարող են դեպքեր լինել, որ գյուղացիներն իրենք էլ խոստովանեն, որ հատել են, որովհետև ձմռանը ոչինչ չունեն վառելու: Հիմնականում ինչպիսի՞ մթնոլորտ է այնտեղ, որտեղ հատվում են անտառներ, մարդիկ ունե՞ն գիտակցության մակարդակ, թե ինչ է կատարվում:
Վահրամ. _ Լևոնը նշեց, որ այդ ամենը կատարվում է ոչ թե պատահական հատումների տեսքով, այլ ինչ-որ համակարգ է, որը գործում է: Եվ այդ համակարգի տրամաբանության շրջանակներում էլ եղել են հանդիպումներ. մեզ հետ հանդիպելու հանդիպելու են եկել անտառապետերը, որոնք փորձել են հրավիրել ինչ-որ զրույցի, ինչ-որ ճաշկերույթի, և այլն. բնականաբար, մենք չենք համաձայնվել: Կուզենայի անդրադառնալ Իջևանի անտառտնտեսությունում՝ Հովքի անտառի վերևի հատվածում տեղի ունեցած միջադեպին, երբ անտառապահը եկավ և, կանգնելով ճանապարհին, ասաց, որ ուղղակի արգելում է մեզ շարունակել ճանապարհը: Երբ մենք բացատրեցինք, որ դա օրենքի խախտում է, նա ուղղակի ասաց, որ ինքն այդպիսի հրահանգ ունի: Բանից պարզվում է, որ պետական համակարգի աշխատողին ուղղակի հետաքրքիր չէ՝ օրենքն ինչ է նախատեսում, այլ ընդամենը կատարում է հրահանգը, և վերջ: Այսինքն՝ ստացվում է այնպես, որ պետական համակարգն ինքը գիտակցված կերպով խախտում է օրենքը, և պարզ է արդեն, թե ինչ նպատակներով է դա արվում: Ի դեպ, հենց այդ պահին քիչ այն կողմում աշխատում էր սղոցը, և մենք ուղղակի չկարողացանք գնալ և ֆիքսել, թե ինչ է կատարվում:
Կարինե. _ Բոլոր այցերի ժամանակ մենք մշտապես լսել ենք սղոցի ձայնը, ընկնող ծառերի ձայնը՝ ճռռոցը, դմբոցը, և այդ զգացողությունները, իհարկե, որևէ կերպ նկարագրել հնարավոր չէ. պետք է այնտեղ լինեք, զգաք, լսեք, փայտի հոտը շնչեք և ականատես լինեք այդ փոփոխություններին, թռչունների սարսափահար ձայներին, որոնք աղաղակում են, որ պետք է փախչել, պաշտպանվել, և այլն: Այսինքն՝ նույնիսկ այն, որ գիտեն, գիտակցում են, տեղեկացված են, որ հարևանությամբ մարդիկ կան, որոնք եկել են իրենց աշխատանքը «վերահսկելու», դա էլ նրանց չի կանգնեցնում: Նույնիսկ Եղեգնուտի անտառներում անտառապետի հետ հանդիպման ժամանակ մենք զրուցում ենք նրա հետ, ասում ենք՝ լսո՞ւմ եք ձայնը, ասում է՝ այո, լսում եմ: Եվ ոչինչ:
Վահրամ. _ Մի բան էլ ավելացնեմ գյուղացիների մասին: Մի քանի ամիս առաջ Իջևանի մեկ այլ գյուղի գյուղացիների հետ զրուցելու ընթացքում մարդիկ ուղղակի անկեղծացան և ասացին, որ եթե գյուղացին մտնում է անտառ ուղղակի փայտ հավաքելու, այլ ոչ՝ հատելու, այնպիսի տուգանքների է արժանանում, որ դրանից հետո ինքն ուղղակի չի կարողանում այդ տուգանքները մուծել: Հետևաբար, պատահական գյուղացին երբեք անտառ չի մտնում ծառ հատելու համար, եթե նախօրոք պայմանավորված չի լինում տվյալ պաշտոնյաների հետ:
Կարինե. _ Եվ հետո, գյուղացու համար շատ ավելի հեշտ է հավաքել թափուկները, որոնք ամենուր թափված են՝ կարող են կտրատել ճյուղերը, լցնել փոքր մեքենայի մեջ և տեղափոխել, իսկ հսկայական գերանը գյուղացին չի կարող դնել, ենթադրենք, Մոսկվիչ մեքենայի մեջ և տանել տուն:
Վահրամ. _ Ամեն դեպքում, նույնիսկ թափուկ հավաքելու համար հատուկ թույլտվություն է պետք անտառտնտեսության կողմից, որը գյուղացին միշտ չէ, որ կարողանում է ստանալ:
_ Ես հիշում եմ՝ նախորդ տարի ինչ-որ խնդիր էր առաջացել, որովհետև թափուկ հավաքելու ժամկետն էին ուշացրել. եթե չեմ սխալվում, ամեն տարի կոնկրետ ժամկետ կա, երբ մի քանի օրվա ընթացքում թույլատրվում է հավաքել: Եվ գյուղացիները մեծ աղմուկ էին բարձրացրել, անգամ փողոց էին փակել և փորձում էին այդ հարցը կարգավորել:
Մենք խոսում ենք վերահսկողության մասին, և բոլոր պաշտոնյաները, որոնց հյուրընկալել եմ կամ տարբեր հարցազրույցների ընթացքում իրենք էլ ասում են՝ պետք է վերահսկվի, և երբ հարցնում ես՝ ո՞վ պետք է վերահսկի, բոլորը գիտեն՝ ով պետք է վերահսկի, ինչպես պետք է վերահսկի, բայց վերահսկողություն չկա: Այս պարագայում կա՞ այլընտրանք, որպեսզի գոնե ինչ-որ կերպ մեղմվի իրավիճակը:
Լևոն. _ Եկեք մենք շատ սուր չդնենք հարցերը, քանի որ հասկանալի է, որ գյուղացուն այսօր դա պետք է: Ես ասացի պատճառները, և թե ովքեր են հիմնական մեղավորները:
_ Կարո՞ղ են, չէ՞, ինչ-որ մեկին ուղարկել նրա հետ, որպեսզի նա հատում չանի, այլ ուղղակի հավաքի թափուկը և դուրս գա. դրա մասին եմ հարցնում:
Լևոն. _ Եկանք ամենահեշտ մասին. այն պետական մարմինները, որոնք պետք է այդ ոլորտը կառավարեն և վերահսկեն, պետք է գտնեն ճիշտ լուծումներ:
_ Կամ ուղղակի իրենք հավաքեն և տան գյուղացուն:
Լևոն. _ Իրենք էլ կարող են հավաքել, բայց այդ ժամանակ պետք է վճար վերցնեն գյուղացուց, իսկ գյուղացին հնարավորություն չունի վճարելու: Բայց երբ 8 մ3 թափուկի վկայականը տալիս են գյուղացուն, գոնե պետք է ինչ-որ մեկը բացատրի այդ նրան, գյուղացին պետք է իմանա, որ իրեն կվերահսկեն, որ ինքը չի կարող գնալ անտառ, առողջ ծառերը կտրել և որպես թափուկ՝ դուրս հանել այդ անտառից: Եթե նա իմանա, որ մի հոգի դուրս գալու ճանապարհին կանգնած է, այդ ժամանակ այդպես չի մոտենա հարցին: Իսկ դա շատ հեշտ է: Երբ մենք հանդիպում, խոսում ենք, միշտ նույն բանն են ասում՝ մենք շատ փոքր աշխատավարձ են ստանում, այսքան հսկայական տարածք չենք կարող վերահսկել, և այլն: Մենք միշտ ասում ենք՝ կա անտառ մտնելու ամենաշատը 3-4 ճանապարհ, այլ ճանապարհ չկա: Ընդամենը պետք է, որ փայտի համար անտառ գնացողն իմանա, որ դուրս գալուց իրեն այդ ճանապարհին ինչ-որ մեկը կդիմավորի: Դրա համար պետք չէ գնալ անտառում փնտրել. եթե 3-4 անգամ դիմավորող լինի, իրավիճակը կփոխվի: Վերահսկող երեք մարմին ունենք՝ «Հայանտառ» ՊՈԱԿ-ը, Բնապահպանական պետական տեսչությունը, Անտառների պետական մոնիտորինգի կենտրոնը և չորրորդը՝ ոստիկանությունը: 4 պետական մարմիններով թող վերահսկողություն սահմանեն այդ ճանապարհների վրա: Երևանի փողոցներում հազարավոր ոստիկաններ կարող են նշանակել, որպեսզի սուլեն, մարդկանց ասեն, թե ինչպես անցնեն ճանապարհը, և այլն. թող մարդիկ գնան գործով զբաղվեն, գնան սահմանները պահեն, ի վերջո: Դա էլ է նման բան, թող մեկ ամիս կանգնեն այդ ճանապարհներին, դա բավական է. եթե մեկ ամիս այդ ճանապարհներին վերահսկողություն լինի, կլինի նորմալ վիճակ: Ինչպես նաև, որոշում կայացնողները պետք է լավ տիրապետեն իրենց մասնագիտական գիտելիքներին և ճիշտ ընտրություն կատարեն, թե անտառում որ ծառերն է կարելի կտրել, ոչ թե այն, ինչ մենք այսօր տեսնում: Իհարկե, մենք հասկանում ենք, որ պետք է ինչ-որ ձևով ապահովել մարդկանց վառելափայտը, բայց դա կարելի է ապահովել այն հսկայական քանակությամբ թափուկների շնորհիվ, որ թափված է այդ անտառում: Բոլորս էլ տեսել ենք՝ գնում ես, այնտեղ լիքը թափուկ կա թափված, իսկ կողքի ծառերից 5-6-ը կտրված են, բայց այդ թափուկը մնացել է՝ հնուց մնացած թափուկները, նույնիսկ հաստ գերանները:
_ Իսկ հնարավո՞ր է, որ թափուկը, այսպես ասած, ավելի քիչ է ձեռնտու, քան փայտը, և գյուղացին դա հասկանում է:
Լևոն. _ Իհարկե, հասկանում է: Բայց հենց դրա համար է կառավարության այդ որոշումը կայացվել, որ 8 մ3 թափուկ գյուղացին կարող է հավաքել:
_ Նախատեսված է, որ պետք է բավարարի:
Լևոն. _ Այո: Եվ եթե նա հավաքի այդ 8 մ3 թափուկը, հաստատ կբավարարի, եթե նրանց բնակարանները շատ ցուրտ գոտիներում չեն գտնվում: Դրա համար պետք է ճիշտ որոշումներ կայացնել, այդ խնդրի լուծման ճիշտ մեթոդներ գտնել: Հասկանում ենք, որ պետք է օգտվել անտառից, բայց այն, ինչ այսօր է կատարվում այդ անտառներում, չափազանց է: Մենք այն երկիրը չենք, այն անտառապատ տարածքը չունենք, որ կարողանանք մեզ այսպիսի շռայլություն թույլ տալ: Նրանց ասելով՝ 11 տոկոս անտառապատ տարածք ունենք, իսկ անկախ փորձագետների հաշվարկով դա լավագույն դեպքում 8-9 տոկոս է, որովհետև այն մասը, որ նրանք համարում են անտառ, վաղուց արդեն անտառ չէ: Էլ չեմ ասում, որ մենք միջազգային նորմերին համապատասխան անտառ համարյա արդեն չենք թողել իրականում:
Այսպիսով, մենք հորդորում ենք պետական այն մարմիններին, որոնք պատասխանատու են այս ոլորտի համար, որ իրենք ուղղակի հասկանան, որ պետք է գտնել լուծումներ: Մեզ ասում են՝ գնացեք, նրանց հետ քննարկեք, և այլն. մենք չենք ուզում նրանց հետ քննարկել, որովհետև մենք բազմիցս փորձել ենք. այդ քննարկման ժամանակ դու դառնում ես ընդամենը քննարկման առարկա: Մենք միայն շարունակելու ենք փաստերը դնել սեղանին, նրանք են պարտավոր լուծումները գտնել, մենք պարտավոր չենք, մենք մասնագետ չենք, մենք ցույց ենք տալիս իրավիճակը: Եվ պետք չէ հասարակության վրա բարդել լուծումներ գտնելու պարտավորությունը՝ գյուղացիներին բացատրելը, և այլն. իսկ պետությունն ինչի՞ համար է, ինչի՞ համար են այդ բոլոր համակարգերը պահում, եթե ամեն ինչ պետք է անեն այլ մարդիկ: Շատ հաճախ լսում ես՝ դուք էլ այսինչ բանը արեք, դուք էլ այսինչ բանն արեք. ոչ, կներեք, երբ մենք կլինենք այդ տեղում, մենք կանենք, բայց քանի որ մենք այդ տեղում չենք, մենք պարտավոր չենք դա անել, մենք կարող ենք ընդամենը բարի ցանկությամբ օգնել: Բայց երբ դու տեսնում ես, որ քո առաջարկները հետո օգտագործվում են նաև քո դեմ, ապա նրանց առաջարկ անելն արդեն մեզ համար անիմաստ է. մենք պետք է փաստերը դնենք սեղանին, իսկ նրանք պետք է փորձեն գտնել լուծումներ:
_ Եվ վերջում կխնդրեմ ասել, թե առաջիկայում ուր եք պատրաստվում գնալ և ինչ քայլեր եք պատրաստվում ձեռնարկել:
Կարինե. _ Կարծում եք, որ պետք է ասե՞նք, թե ուր պետք է գնանք:
Վահրամ. _ Ուր գնալը պարզ կդառնա ընթացքում. այս պահին կոնկրետ որոշված բաներ չկան:
Վերահսկման հետ կապված մի բան էլ ավելացնեմ. կոնկրետ Հովքի անտառներում վերահսկումը շատ լավ իրականացվում էր՝ մի քանի ճանապարհների վրա անցակետեր էին դրված, և թույլ էին տալիս հատուկ մարդկանց անցնել: Միակ ճանապարհը, որն ազատ էր, գյուղի միջով անցնող ճանապարհն էր: Մենք դեռևս գյուղում էինք, երբ անտառապահը նկատեց մեզ: Եվ մեր՝ անտառում 1-2 կմ անցնելուց հետո անտառապահն արդեն հասավ մեզ: Խնդիրը նրանում է, որ այդ վերահսկումն իրականացվում է ոչ թե անտառահատումները կանխելու, այլ ապօրինի անտառահատումը բացահայտելու նպատակով: Այսինքն՝ նրանց նպատակը լրիվ այլ է. ոչ թե անտառը պահպանել, այլ իրենց կատարած անօրինականությունները չբացահայտել: Ցանկությունն է ամենակարևորը՝ եթե ցանկությունը լինի, մնացած ամեն ինչ կլինի:
_ Եվ Կարինե՞:
Կարինե. _ Մենք պետք է հիշենք, որ մենք մոլորակի վրա բնակիչ ենք այնպես, ինչպես մոլորակի բոլոր անդամները: Բնությունը մեր հիմքն է, մեր ակունքն է, և այն ամենը, ինչ կա տիեզերքում՝ պետություններ, քաղաքակրթություններ ժողովուրդներ, այն ամենը, ինչ մենք ունենք, չի լինի առանց բնության: Պետք չէ կյանքը, բնությունը ծառայեցնել մարդկային հաճույքներին, որովհետև չկա բնություն, չկա մարդ: Այսքանը:
_ Շատ լավ: Շնորհակալ եմ հրավերն ընդունելու համար:
Լևոն. _ Մի լավ խոսք կա՝ եթե ուզում ես իմանալ, թե տվյալ պետության ժողովուրդը ինչ զարգացման մակարդակի է հասել, նայիր, թե ինչպես է նա վերաբերվում բնությանը: Այդքան բան:
_ Կարծում եմ՝ շատ լավ վերջաբան էր:
Ես ուզում եմ հիշեցնել ռադիոլսողներին և ռադիոդիտողներին՝ դուք դիտում կամ լսում էիք «Կենսոլորտ» հաղորդումը: Մենք փորձեցինք հասկանալ, թե ովքեր են հատում մեր անտառները, ինչ նպատակներով, և ամենակարևորը՝ ինչ կարելի է անել:
Եվս մեկ անգամ շնորհակալություն:
_ Շնորհակալություն:

Տեսանյութում հրապարակված բոլոր մեդիանյութերը տրամադրել է ՀԲՃ-ն:

https://www.youtube.com/watch?v=RMO_k3Xn1Ds

https://www.youtube.com/watch?v=UBx0vg7HASw

 

Բեռնեք Հայկական Լրատվական Ռադիոյի հավելվածները այստեղ՝
website by Sargssyan