Մուտք գործել

Կամ

Չի կարող լինել դատարկ!

Չի կարող լինել դատարկ!

Գաղտնաբառի վերականգնում

Գրանցվել

Կամ

Error message here!

Error message here!

Error message here!

Մոռացել ե՞ք գաղտնաբառը։ Մուտքագրեք ձեր էլ.հասցեն եւ դուք կստանաք նոր գաղտնաբառ։

Էլ. հասցեն գրանցված չէ։

Վերադառնալ

Close

Թուրքերը ադրբեջանցիներին չեն սիրում. «Կիսալուսնի մայրամուտը»

ԲԱԺԱՆՈՐԴՆԵՐԸ ԽՐԱԽՈՒՍՈՒՄ ԵՆ ԽՈՍՔԻ ԱԶԱՏՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ՍՏԱՆՈՒՄ ՈՐԱԿ ՊԱՀԱՆՋԵԼՈՒ ԻՐԱՎՈՒՆՔ
Հետևե՛ք մեզ YouTube-ում

Ադրբեջանը ամենաթանկ գնով նավթը վաճառում է իր եղբայր Թուրքիային, Ադրբեջանում դեմ չեն քրդական պետության ստեղծմանը և անգամ Թուրքիայի մասնատմանը: Մեծ եղբայրը՝ Թուրքիան, ավելի մեծահոգի է: Սակայն ադրբեջանցի եղբայրներին օգնում է կրկին շահախնդրորեն՝ Հայաստանը շրջափակման մեջ պահելու համար: Վիճակն էլ ավելի վատ է ժողովրդական հարաբերություններում: Թուրքերը ադրբեջանցիներին համարում են գավառականներ ու չեն հասկանում, թե ինչու իրենց մուծած հարկերով պիտի պահեն նրանց: Թուրքիա-Ադրբեջան հարաբերության մասին՝ «Կիսալուսնի մայրամուտը» հաղորդաշարի այս թողարկման ընթացքում:
Հաղորդման սղագրություն

 

 _ Ողջույն, հարգելի ռադիոլսողներ և ռադիոդիտողներ: «Լրատվական ռադիոյի» եթերում իր աշխատանքն է սկսում «Կիսալուսնի մայրամուտը» հաղորդաշարը: Տաղավարում աշխատում են Գայանե Չոբանյանը և հաղորդաշարի հեղինակ Տիրան Լոքմագյոզյանը: Բարև Ձեզ, Տիրան:

 _ Բարև Ձեզ:

 _ Նախորդ հաղորդման շրջանակներում մենք զրուցեցինք թուրք-ադրբեջանական հարաբերությունների մասին, և հիմնականում խոսում էինք այն գործոնների մասին, որոնցով պայմանավորված է սերտ համագործակցությունը այս երկու երկրների միջև տնտեսական, ռազմական, մշակութային ոլորտներում: Եվ տեսանք, որ թեև ստեղծվում է այնպիսի պատկեր, որ ամեն ինչ լավ է այս երկու երկրների միջև, նրանք եղբայր, բարեկամ ժողովուրդներ են, սակայն կան բազմաթիվ չլուծված խնդիրներ երկու երկրների միջև, որոնց մասին չի բարձրաձայնվում: Սեփական փորձից ելնելով՝ երբ որ ես միջազգային տարբեր միջոցառումների ժամանակ շփվել եմ թե՛ ադրբեջանցիների, թե՛ թուրքերի հետ, այնպիսի տպավորություն էր, որ թուրք հասարակությունը, թուրք ժողովուրդն ավելի բացասաբար է ընդունում ադրբեջանցիներին, քան ադրբեջանցիները՝ թուրքերին: Ադրբեջանցիները փորձում էին ամեն ձև ցույց տալ, թե իրենք եղբայրներ են, իսկ թուրքերն ավելի խուսափողական էին: Փողոցում թուրքերի հետ շփվելիս, երբ որ ես թուրքերեն եմ խոսել, հարցրել են՝ ադրբեջանցի եմ ես, արդյոք, ես պատասխանել եմ, որ ոչ, ես հայ եմ, և անգամ հանդիպել եմ նման որակավորումների, որ ինչ լավ է, ես զարմացել եմ, թե ինչն է պատճառը, արդյոք նրանք վատ են վերաբերվում ադրբեջանցիներին, նրանք բացասաբար ասել են, որ ադրբեջանցիներն ավելի գավառացի են, եկել են, իրենց ուսերին են նստել, և այլն. բացասական ձևակերպումներ էին տալիս: Կարո՞ղ եք բացատրել՝ արդյոք դա իրականությանը համապատասխանում է, թե ոչ, թե՞ դա ուղղակի նեղ դիտարկմամբ էր:

            _ Ընդհանրապես երկու երկրների միջև հարաբերությունները դիտարկելիս մենք պետք է տարանջատենք պետությունների հարաբերությունները և ժողովուրդների հարաբերություններն իրարից: Հատկապես ադրբեջանցիների և թուրքերի միջև դա բավականին ցայտուն կերպով երևում է: Պետությունները՝ մանավանդ Թուրքիո պետությունը ուզում է ցույց տալ այդ գաղափարը, թե երկու երկրները եղբայրներ են, միշտ եղբայրաբար են գործում և նույն նպատակներն ունեն, իրար հետ խնդիրներ չունեն, և այլն: Նախորդ անգամ, երբ խոսում էինք դրա մասին, անդրադարձանք նաև այն բանին, որ թեկուզ Ադրբեջանը ինչ-որ բացասական քայլեր է անում Թուրքիայի հանդեպ, սակայն Թուրքիան, կարծես թե, չտեսնելու է տալիս դա կամ լռում է, կոծկում է այդ խնդիրը, և այլն, չի կանգնում դրա վրա:

_ Սակայն հասարակությունն այդ ամենը պահում է իր մեջ:

_ Այո: Կա պետություն: Իհարկե, հասարակությունը նման նպատակներ չունի, նման պայմաններ չունի, պարտավորություններ չունի: Հասարակությունը կարող է ավելի բաց խոսել և իր զգացածները, իր տեսածները անդրադարձնել: Եվ քանի որ Թուրքիայի կողմից Ադրբեջանի կողմից դրական վերաբերմունք, աջակցություն միշտ տեսնում ենք, իսկ Ադրբեջանի կողմից նույն բանը Թուրքիայի հանդեպ չենք տեսնում, այդ պատճառով ադրբեջանցիները թուրքերի նկատմամբ կամ Թուրքիայի նկատմամբ միշտ ավելի լավ են խոսում, քան թուրքերը՝ ադրբեջանցիների նկատմամբ: Այսօր բազմաթիվ թուրքեր այնքան էլ լավ չեն նայում ադրբեջանցիներին՝ հենց այդ խնդիրներից ելնելով, որ տեսնում են, թե իրենք ոնց են նրանց վերաբերվում, և թե նրանք ոնց են իրենց վերաբերվում: Բացի այդ, այո, իհարկե, նաև այդ հանգամանքը կա, որ ադրբեջանցիները ավելի ցածր չեն, բայց, ինչպես ասացիք, ավելի գավառական, ավելի հետամնաց են:

 _ Այո, այդպիսի արտահայտություն անգամ լսել եմ, թե նրանք ավելի հետամնաց են, իրենք ավելի առաջադեմ են, և իրենք բավականին շատ ռեսուրսներ են օգտագործում նրանց վրա անօգուտ:

 _ Հենց դա է. թուրքը տեսնում է, որ Թուրքիան շարունակ Ադրբեջանին օգնում է և ռեսուրսներ է օգտագործում, բայց Ադրբեջանի կողմից համապատասխան ռեակցիան չի տեսնում, օրինակ՝ թեկուզ նավթ վաճառելիս Թուրքիային ավելի թանկ է վաճառում, քան այլ երկրների, իսկ իրականում պիտի լիներ ճիշտ հակառակը: Եվ դա, իհարկե, անդրադառնում է իրար հանդեպ ժողովուրդների մտածելակերպի վրա: Բայց ասեմ, որ դա միայն թուրքերի մոտ չէ. Իրանի ադրբեջանցիների մոտ նույն վերաբերմունքը կա Ադրբեջանում բնակվող, Ադրբեջան պետության քաղաքացիների նկատմամբ: Ես եղել եմ այնտեղ և խոսել եմ հենց իրանաբնակ ադրբեջանցիների հետ. բոլորը բացասական են խոսում հենց նախիջևանցիների և Ադրբեջանի քաղաքացիների մասին: Նրանք ասում են, որ շատ տարբեր են, իրենք չեն սիրում նրանց, չեն ուզում գործ ունենալ նրանց հետ, չեն ուզում առևտուր անել: Իհարկե, առևտուր էլ է լինում, և այլն, գործնական հարաբերություններն ուրիշ խնդիր են, որովհետև դա փող է: Սակայն ամեն դեպքում ժողովրդի մեջ ընդհանուր առմամբ բացասական կեցվածք կա ադրբեջանցիների նկատմամբ: Ես էլ կարող եմ օրինակ բերել իմ դիտումներից. մի անգամ, երբ անցնում էի վրաց-թուրքական սահմանը, երբ անձնագիրս տվեցի, որ ստուգվի, թուրք ոստիկանը (սովորաբար նրանք ընտրվում են բավականին ազգայնամոլ անձանցից), երբ տեսավ, որ հայ եմ, ասաց՝ այս սահմանով անցնող մարդկանցից ամենալավը հայերն են: Ես զարմացել էի՝ ես ճիշտ հակառակը կսպասեի նրանից, սակայն հետաքրքիր է... Հիմնականում երեք ազգություններ են անցնում այնտեղով՝ հայերը, վրացիները և ադրբեջանցիները, և նա հայերին դասեց ադրբեջանցիներից էլ առավել: Ես կսպասեի, որ ճիշտ հակառակն աներ, սակայն փոխանակ ադրբեջանցիներին բարձրացներ, ճիշտ հակառակն արեց: Այդ մարդը երևի ինչ-որ բաներ տեսել է, ինչ-որ բաներ ապրել է, որ նման բան է ասում, որ ասում է՝ ամենալավ ժողովուրդը հայերն են, որ այս սահմանով անցնում են:

_ Այսինքն՝ քաղաքական «մեկ ազգ, երկու պետություն» ձևակերպումն ուղղակի առասպել է զուտ արտաքին քաղաքական հարաբերություններն ավելի սերտ կառուցելու համար:

_ Դե, այդ ոստիկանն էլ, եթե քաղաքական տեսանկյունից մոտենար խնդրին, միգուցե, այլ կերպ արտահայտվեր, սակայն նա այդ պահին այդ տեսանկյունից չարտահայտվեց:

_ Կուզենայի՝ անդրադառնայինք նաև Ղարաբաղյան խնդրին, թե Թուրքիայի ներսում ժողովուրդն ինչպես է ընկալում Ղարաբաղյան հարցը և արդյոք տեղեկացված է այս խնդրի հետ կապված, որովհետև Թուրքիա-Ադրբեջան հարաբերությունները քաղաքական դաշտում մասամբ կապված են նաև Ղարաբաղյան խնդրի հետ: Մենք գիտենք, որ 2009 թ., երբ որ ստորագրվեցին ցյուրիխյան արձանագրությունները, Թուրքիայի, որը իր փոքր եղբայր Ադրբեջանի շահերին զիջման գնալու միտում ուներ,  պաշտոնական հայտարարությունը, թե ինչու չվավերացրին արձանագրությունները, Ղարաբաղյան խնդրի՝ դեռ չլուծված լինելու պատճառով էր: Թուրքիայի հասարակությունն ինչպե՞ս է ընկալում Ղարաբաղյան խնդիրը:

            _ Արձանագրությունների հետ կապված ես չէի ասի, որ Թուրքիան շատ հետաքրքրված է Ղարաբաղյան խնդրի լուծումով: Թուրքիան Ղարաբաղյան խնդիրն ավելի շատ օգտագործում է Հայաստանի վրա ճնշում գործադրելու համար, և հենց այդ պատճառով էլ, իմ կարծիքով, չվավերացվեցին այդ ստորագրված պայմանագրերը՝ հենց այն պատճառով, որպեսզի ճնշման այդ լծակը Թուրքիան ձեռքից բաց չթողնի: Ղարաբաղյան խնդիրը թուրք հասարակության կողմից երևում է, իհարկե, այնպես, ինչպես որ ընդհանրապես պատմությունն է դիտարկվում թուրքական կողմից: Պատմության այսպիսի խնդիր կա Թուրքիայի կողմից՝ Թուրքիան ունի պետական պաշտոնական պատմագրություն, որը սուտ պատմություն է, ինչպես որ մի անգամ հենց թուրք մի պատմաբան ասել է. «Պետական պաշտոնական պատմագրությունը ոչ ճիշտ պատմագրությունն է. դա ոչ թե այն է, ինչ որ տեղի է ունեցել, այլ այն է, ինչ որ պետությունը կուզենար, որ կատարված լիներ»: Եվ Ղարաբաղյան խնդիրը հենց այդ ձևով էլ մատուցվում է թուրք հասարակությանը: Թուրք հասարակությունը գիտի միայն մի տեսակետ. դա պետական պաշտոնական տեսակետն է, որը հասարակությանը հրամցվում է: Եվ քանի որ նաև թուրք հասարակությանը շարունակ, օրնիբուն՝ ծնված օրվանից մինչև մահվան օրը ներարկվում է ազգայնամոլական մտածելակերպը, և ժողովրդի մեծ մասը այդպես է տրամադրված, պետական պաշտոնական պատմագրությունը նրանք շատ հեշտությամբ են ընդունում: Ընդունում են օրինակ այն, որ Ղարաբաղը ադրբեջանական հող է, թուրքական հող է, այն էլ՝ հազարավոր տարիների, որ հայերը եկվորներ են, 100-200 տարի առաջ եկել են, բնակվել են այս տարածաշրջանում, և հիմա էլ ուզում են տեր կանգնել և խեղճ ադրբեջանցիներին էլ քշում են իրենց տունուտեղից ու տիրացան Ղարաբաղին՝ հազարավոր տարիների թուրքական հողին: Թուրքիայում չի խոսվում օրինակ՝ Բաքվի ջարդերի մասին, չի խոսվում Թուրքիայի ջարդերի մասին: Եթե Դուք այսօր Թուրքիա գնաք և վերևից ներքև՝ պատգամավորից սկսած, մինչև հասարակ ժողովուրդը, հարց տաք՝ ի՞նչ է եղել Սումգայիթում, Բաքվում, նրանք չգիտեն, թե ինչ է եղել: Նրանք գիտեն միայն, թե Խոջալուում ցեղասպանություն է տեղի ունեցել հայերի կողմից ադրբեջանցիների նկատմամբ:

_ Թուրքիայի հայկական համայնքը, որպես թուրք հասարակության մի մաս, նույնպես այդ ստի զոհն է, որովհետև անգամ Թուրքիայի հայերը չեն հետաքրքրվում այս հարցով և ճշմարտությունը չգիտեն. օրինակ՝ «Ակօս» թերթի նախկին գլխավոր խմբագիր Ռոբեր Քոփթաշի հարցազրույցներից մեկում Սումգայիթի դեպքերի հետ կապված վերջինս նշել էր, որ պետք չէ, որ մենք մեղադրենք Ադրբեջանին. բառացի չեմ մեջբերում, բայց գաղափարն այն էր, որ մենք արել ենք Խոջալու, նրանք արել են Սումգայիթ, ինչը մենք, իհարկե, գիտենք, որ սուտ է, որ «Խոջալուի ցեղասպանություն» կոչված այս իրադարձությունները չեն եղել, դա լրիվ եղել է Աղդամում, և հենց իրենց կողմից սպանվել են իրենց խաղաղ բնակիչները. դա արդեն այլ թեմա է: Ուղղակի նա, որպես հայկական համայնքի ներկայացուցիչ և «Ակօս» թերթի գլխավոր խմբագիր, այսպիսի միտք էր արտահայտել, որ մենք նրանց կոտորել ենք Խոջալուում, նրանք մեզ կոտորել են Սումգայիթում, այնպես որ մենք պիտի իրարից ներողություն հայցենք, երկուսս էլ մեղավոր ենք. մոտավորապես այսպիսին էր միտքը: Եվ ցավալի է, որ հայկական համայնքն էլ համաձայն է ադրբեջանական այդ սուտ քարոզչության հետ:

            _ Դժբախտաբար, այդպես է, որովհետև նրանք էլ ուրիշ աղբյուր չունեն, որից կարողանան ճիշտ տեղեկություն քաղել, և նրանց գլխին շարունակաբար տեղում են այդ տեղեկությունները, որոնք գալիս են թուրքական աղբյուրներից, և իրենք մտածում են, որ իրոք այդպես է եղել, ուստի նրանք կարող են ընդամենը փորձել հայկական կողմին արդարացնելու միջոցներ գտնել, ինչպես, օրինակ, Ռոբեր Քոփթաշն արեց՝ իր անպատասխանատու հայտարարությամբ: Իհարկե, մի բան է չիմանալը, այլ բան է չիմանալով դրա մասին խոսելը: Մեծ սխալ էր նրա կողմից՝ մեղմ ասած, իհարկե. կարելի է դա նաև ուրիշ ձևով որակել, սակայն ես այս պահին ուզում եմ դա միայն որպես սխալ որակել: Մի երեխայի, որ գաղափար չունի որևէ բանից, չգիտի, եթե նստեցնում ես պատասխանատուի աթոռի վրա և բարձրախոս ես մեկնում, այդ ժամանակ սկսում է իր չիմացածի մասին իմացածի նման խոսել, և այդպիսի արդյունքի ենք հասնում: Սակայն ասեմ, որ եթե անգամ հակառակ տեսակետ արտահայտեք, Թուրքիայում ադրբեջանական հրետանին այնպես հզոր է և այնպես արագ և օպերատիվ է արձագանքում, որ կարելի է ասել՝ նրանց ձեռքում է այդ ամբողջը՝ լրատվական հաղորդումների ձևը, լուրերի բովանդակությունը, և այլն: Եվ նրանք իրենց ուզածի նման փոխում են այդ ամենը:

_ Քանի որ տեղյակ եմ այդ դեպքին, թե ինչ է տեղի ունեցել, կխնդրեի՝ մի փոքր պատմեիք Ձեր սեփական փորձից, թե ինչպես եք Անկարայում Ադրբեջանի դեսպանի կողմից որակվել թուրք-ադրբեջանական հասարակությունների միջև սեպ խրող մի անձնավորություն: Դուք «Ակօս» թերթում, ինչքան գիտեմ, թուրքալեզու մի հոդված էիք հրապարակել ղարաբաղյան դեպքերի վերաբերյալ:

_ 90- ական թթ. վերջերն էր, կոնկրետ թվականը, ճիշտն ասած, հիմա արդեն չեմ հիշում, երբ որ ես մի երկարաշունչ հոդված պատրաստեցի Ղարաբաղյան խնդրի, Ղարաբաղյան պատերազմի հետ կապված հենց այս պատճառով, որ տեսնում էի՝ ինչեր են կատարվում, ով ինչեր է խոսում, անգամ հայկական համայնքում դեռ ոչ ոք տեղյակ չէր, թե ինչեր են կատարվել Ղարաբաղում և Խոջոլուում, և այլն: Սկզբից մինչև վերջ՝ Խոջալուի դեպքերը և Բաքվի դեպքերն էլ ներառյալ՝ մի մեծ հոդված էի պատրաստել: Սակայն, քանի որ հոդվածը երկար էր, Հրանտ Դինքը չէր կարողանում այն հրատարակել: Նա ինձ ասել էր, որ հենց որ տեղ ճարեն, ինքը կհրատարակի հոդվածը: Հետո՝ վերջում, կարծեմ 1-2 ամիս անցավ, և նա այն միտքն էր հղացել, որ հոդվածը 3 մասի բաժանի և, քանի որ «Ակօսը» շաբաթաթերթ է, ամեն շաբաթ դրանից մի հատված հրատարակեն, և սկսել էր հրատարակել: Պարզվեց, որ «Ակօսի» ամենալավ ընթերցողներից մեկն Անկարայում նստած Ադրբեջանի դեպանությունն է և Ադրբեջանի դեսպանը: Ադրբեջանի դեսպանը Անկարայում, որից ազգանունը, ի միջի այլոց, Ալիև էր, անունը չեմ հիշում, բայց ազգանունը մինչև այսօր հիշում եմ, զանգում է Հրանտին՝ ահագին բորբոքված, ասում է՝ ի՞նչ իրավունք ունեք այդպիսի բաներ գրելու, և այլն: Հրանտն էլ պարզապես ասում է, որ ինքը լրագրող է, իր լրագրողն ուղարկել է այդ գրությունը, դա հոդված է, լուր է, և ինքը կտպագրի այն, և եթե նա էլ ունի ասելիք, թող գրավոր ուղարկի իրեն, ինքը դա էլ կտպի: Սա էլ ասում է, որ ինքը պատրաստելու է, գրելու է և ուղարկելու է, և իսկապես, իհարկե, նաև սխալ թույլ տալով՝ չի նայել, որ այդ հոդվածը շարունակություն ունի՝ ուղարկում է իր գրությունը: Արդյունքում ստացվեց այնպես, որ իմ հոդվածի վերջին՝ երրորդ մասը և իր այդ բողոքի նոտան, այդ գրությունը, որը հղել էր, իրար հետ հրատարակվեցին «Ակօս» թերթում: Սակայն հետաքրքիրն այն էր, որ լավ կլիներ նրա համար, եթե ինքը սպասեր՝ երրորդ մասն էլ կարդար, հետո գրեր դրանց դեմ, որովհետև ամենաուժեղ մասը հենց երրորդ մասն էր: Երևի եթե այդ երրորդ մասը կարդար, ընդհանրապես կկատաղեր, չնայած՝ կատաղել էր: Եվ այստեղ ամենահետաքրքրականն այն էր, որ նա ինձ ուղղակի որպես թիրախ էր ցույց տալիս, անուն-ազգանունս նշելով՝ ասում էր՝ Տիրան Լոքմագյոզյան կոչված անձը գործակալ է, որն ուզում է սեպ խրել թուրք-ադրբեջանական ժողովուրդների մեջ:

 _ Այդ նոտայի մե՞ջ էր այդպիսի արտահայտություններ արել:

 _ Այո-այո: Նա ասում էր նաև, որ չի կարելի այսպես թողնել, նման մարդկանց դեմ անպայման պետք է ինչ-որ բաներ կիրառել, այսինքն՝ ուղղակի թիրախ էր ինձ ցույց տալիս:

 _ Զարմանալի է, որ կարողացաք առոք-փառոք դուրս գալ այդ իրադրությունից:

Մեկ գործոնի նույնպես կցանկանամ անդրադառնալ, որը համարվում է թուրք-ադրբեջանական հարաբերությունների մեջ լարվածություն մտցնող մի գործոն. խոսքս քրդական գործոնի մասին է: Գիտենք, որ Թուրքիայում քրդական գործոնը վերջին շրջանում համարվում է ներքաղաքական խնդիրներից ամենակարևորը և կարող է հանդիսանալ Թուրքիան մասնատելու մի գործոն, այսինքն՝ այս խնդիրը Թուրքիայում շատ ցավագին է ընդունվում: Իսկ Ադրբեջանում հակառակն է. թեև քրդերն այնտեղ այնքան մեծաթիվ չեն, ինչքան Թուրքիայում, և բնիկ ժողովուրդներ չեն, սակայն այնտեղ նույնպես առկա է քրդական գործոնը՝ հանձին իշխող վերնախավի, որովհետև լուրեր կան, որ Ալիևը ինքը ծագումով քուրդ է: Չնայած՝ դա էական նշանակություն չունի, սակայն ադրբեջանական վերնախավը կազմված է քրդական ծագում ունեցող անձանցից: Անգամ, օրինակ, Ադրբեջանում ամենահարուստ ընտանիքներից Հեյդարովների ընտանիքը, որը Փաշաևների ընտանիքից հետո հզորությամբ երկրորդ կլանն է համարվում, քրդական ծագում ունի, և այս պաշտոնյաները մեծապես աջակցում են Քրդական Բանվորական կուսակցությանը: Օրինակ՝ երբ որ 1998 թ. արդեն սկսվում էին Օջալանի ձերբակալման գործընթացները, Ադրբեջանի նախկին նախագահ Էլչիբեյն այսպիսի հայտարարությամբ հանդես եկավ, բացահայտում արեց, որ Ալիևը և Պրիմակովը մասնակցել են քրդական ռազմական ստորաբաժանումներ հիմնելու գործին: Ինչպես նաև այս փաստը չժխտեց հենց Օջալանը, որն իր ցուցմունքներից մեկի ժամանակ ասել էր, որ, այո, Ադրբեջանի կառավարության որոշ ներկայացուցիչներ ֆինանսավորել են մեր գործունեությունը, և որ Ադրբեջանում կա Քրդական Բանվորական կուսակցության մասնաճյուղ, որը վայելում է վերնախավի աջակցությունը: Նաև լուրեր էին պտտվում, որ 1993-95 թթ. Թուրքիայի քրդաբնակ շրջաններից՝ Դիարբեքիր, Էրզրում, Բայազետ, բավականին շատ քրդական ընտանիքներ են տեղափոխվել Ադրբեջան, և դրանք ստացել են պետական լայն աջակցություն, և որ դրանց անդամներից շատերը գաղափարապես հարում են Քրդական Բանվորական կուսակցությանը, և այլն: Ի՞նչ է սա. Ադրբեջանը փորձում է քրդական գործոնն իր ձեռքում պահել, որպեսզի հարկ եղած դեպքում օգտագործի՞ սա Թուրքիայի դեմ, և ինչպե՞ս է սա արտահայտվում երկրների միջև երկկողմանի հարաբերություններում:

            _ Այո, մենք նախորդ անգամ թուրք-ադրբեջանական հարաբերությունների հետ կապված նշել էինք, որ այն մոտեցումը, ինչ որ Թուրքիան ցույց է տալիս Ադրբեջանին, Ադրբեջանի կողմից չի տեսնում իր նկատմամբ. սա էլ խնդիրներից մեկն է՝ Ադրբեջանը միշտ առաջնորդվում է իր շահով, ոչ թե համատեղ շահով: Եթե պետք է, ժողովրդական խոսքով ասած, թքած կունենա Թուրքիայի վրա և իր քաղաքականությունը կտանի, անգամ եթե Թուրքիան կործանվի կամ դրանից մեծ վնասներ կրի: Սակայն, իհարկե, կա նաև այն գործոնը, որ Ալիևները քրդական ծագում ունեն, և ոչ միայն դրա մասին, այլև խոսվում է նաև այն մասին, որ ադրբեջանական պետությունն իրականում ադրբեջանական չէ, այլ քրդական պետություն է, ամեն դեպքում՝ քրդերի ձեռքում գտնվող և նրանց կողմից իրենց իսկ շահերի համար ղեկավարվող պետություն է, սակայն դրա մասին դեռևս շատ բարձրաձայն չի խոսվում: Մյուս կողմից՝ Ադրբեջանը քրդական գործոնն օգտագործում է նաև հայերի դեմ: Օրինակ՝ գիտեք, որ խորհրդային ժամանակ Ղարաբաղի մի մասը՝ արևմտյան մասը, որը Հայաստանի հետ սահմանակից էր, անջատվեց Ղարաբաղից, և այնտեղ հիմնվեց Կարմիր Քրդստան պետությունը, որը մի քանի տարի անց լուծարվեց՝ 1923-29 թթ. գոյատևեց: Եվ հետաքրքիրն այն է, որ այդ տարածքը դրանից հետո կրկին Ղարաբաղի մաս չկազմեց, այլ Ադրբեջանի մաս մնաց, այդ իսկ պատճառով ստացվեց, որ Հայաստանը և Ղարաբաղն իրար հետ այլևս իրար հետ ուղիղ ցամաքային կապ չունեին՝ Լաչինի միջանցքի այդ հատվածն անջատվեց: Եվ այդ տարածքում այն ժամանակ ինչ-որ քրդեր բնակեցրին, և նրանց մի մասը հետագայում էլ մնաց այնտեղ:

_ Եվ նրանց, ում բերել են Թուրքիայից, բնակեցրել են հենց Հայաստանի հետ սահմանում:

 _ Եվ հետաքրքիր է՝ ինչ է կատարվում այսօր. Քրդական կողմից այսօր խոսվում է Կարմիր Քրդստանի մասին: Երբ քրդերն այսօր խոսում են իրենց իրավունքների, պետություն ունենալու իրենց իրավունքի մասին, և այլն, և դրա համար պայքարում են Թուրքիայում, այդ նույն քրդերը խոսում են նաև այն մասին, որ իրենք հող ունեն նաև Կարմիր Քրդստանում, և որ այնտեղ եղել են քուրդ ընտանիքներ, որոնք 80-ական թթ. վերջին կամ 90-ական թթ. սկզբին վտարվել են հայերի կողմից կամ սպանվել են: Դրան օգնում է նաև ադրբեջանական կողմը. եթե ինտերնետ մտնեք, կտեսնեք բազմաթիվ ֆիլմեր և այլն, որոնք կապ ունեն այս խնդրի հետ: Այնտեղ խոսում են ինչ-որ կարծեցյալ քրդեր, որոնք պատմում են, թե հայերն իրենց քշել են իրենց տնից, իրենց հողից, իրենք բնակվել են Լաչինում կամ Քելբաջարում կամ մոտակա տարածքներում, և հայերը եկել ու վտարել են իրենց. սա էլ ուրիշ գործոն է, որի հետ մենք գործ ունենք և որի դեմ նույնպես մենք պետք է պայքարենք:

_ Պետք է չմոռանալ, որովհետև, այո, Քրդական Բանվորական կուսակցության ղեկավար կորիզը, որը նաև գտնվում է և շատ կենտրոնացած է Ֆրանսիայում և Գերմանիայում, բացահայտ ասում է, որ Ղարաբաղի որոշ տարածքներ քրդերինն են, այնպես որ դուք պետք է վերադարձնեք մեզ. մենք եղբայր ժողովուրդներ ենք, հիմա պետք է պայքարենք թուրքերի դեմ, բայց այդ տարածքները մերն են: Խոսակցության ժամանակ բացահայտ կերպով հենց այդպես էլ ասում է:

 _ Եվ հետաքրքիրն այն է, որ նույն մարդիկ չեն խոսում այն մասին, որ իրենք էլ հայկական հողերը պետք է վերադարձնեն հայերին. այդ դեպքում ասում են՝ ինչ եղել է, եղել է, 100 տարի անցել է, և պետք է մոռանանք այդ ամենի մասին:

 _ Շատ շնորհակալություն հետաքրքիր զրույցի համար, կհանդիպենք հաջորդ շաբաթ:

 Հիշեցնեմ, որ տաղավարում աշխատում էին Գայանե Չոբանյանը և հաղորդաշարի հեղինակ Տիրան Լոքմագյոզյանը: Ցտեսություն:

 

Բեռնեք Հայկական Լրատվական Ռադիոյի հավելվածները այստեղ՝
website by Sargssyan