Բաժանորդագրվել

Մուտք գործել

Կամ

Չի կարող լինել դատարկ!

Չի կարող լինել դատարկ!

Գաղտնաբառի վերականգնում

Գրանցվել

Կամ

Error message here!

Error message here!

Error message here!

Մոռացել ե՞ք գաղտնաբառը։ Մուտքագրեք ձեր էլ.հասցեն եւ դուք կստանաք նոր գաղտնաբառ։

Էլ. հասցեն գրանցված չէ։

Վերադառնալ

Close

Ոչ՝ 1000 անգամ. Հայաստանը՝ ստվերային պետության շեմին. «Մոդուս վիվենդի»

ԲԱԺԱՆՈՐԴՆԵՐԸ ԽՐԱԽՈՒՍՈՒՄ ԵՆ ԽՈՍՔԻ ԱԶԱՏՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ՍՏԱՆՈՒՄ ՈՐԱԿ ՊԱՀԱՆՋԵԼՈՒ ԻՐԱՎՈՒՆՔ
Հետևե՛ք մեզ YouTube-ում

Այո, այո, այո. բայց՝ սակայն, եթե... Ձեր իրավունքներն ու արժանապատվությունը լրջագույն վտանգի տակ է: Նոր սահմանադրությամբ իշխանությունը, կարելի է ասել, որևէ պարտավորություն չի ստանձնել՝ հարգանքի, բարոյականության ու խթանման վրա է հինված: 10-րդ հոդվածով պետությունը շրջակա միջավայրը պաշտպանելու սահմանադրական պարտավորություն ունի. «Պետությունն ապահովում է շրջակա միջավայրի պահպանությունը և վերականգնումը, բնական պաշարների ողջամիտ օգտագործումը»: Նոր Սահմանադրության մեջ հոդված 12-ում ասվում է՝ պետությունը խթանում է: Պետությունն էլ կասի՝ այո, ես խթանում եմ, երկու անգամ, երեք, բայց չի խթանվում, ապահովման խնդիր չկա: Սա տիպիկ փոփոխություն է՝ հօգուտ մեծ ընկերությունների:

Հաղորդման սղագրություն

_
Ողջույն հարգելի ռադիոլսողներ և ռադիոդիտողներ: FM 106.5 հաճախությամբ իր աշխատանքն է սկսում «Մոդուս վիվենդի» հաղորդաշարը: Տաղավարում աշխատում են Հայկուհի Մինասյանը և հաղորդաշարի հեղինակ, «Մոդուս վիվենդի» կենտրոնի տնօրեն, Արտակարգ և լիազոր դեսպան Արա Պապյանը: Ողջույն պրն. Պապյան:
_ Բարև Ձեզ:
_ Հարգելի ունկնդիրներ, խոստացել էինք, որ նոյեմբերը լինելու է վիլսոնյան ամիս, սակայն մեկ բացառություն կանենք և կխոսենք սահմանադրական բարեփոխումների մասին: Պրն. Պապյանն այսօր եկել է պատրաստված՝ ինչ-որ թղթերով, և վերջին օրերի ընթացքում, եթե նկատել եք, ֆեյսբուքյան իր էջում անընդհատ խոսում է սահմանադրության, նրա լավ ու վատ կողմերի մասին: Պրն. Պապյան, ի՞նչն է Ձեզ ամենաշատն անհանգստացնում այս նոր Սահմանադրության մեջ:
_Ես որոշեցի բացառություն անել և խոսել սահմանադրության մասին, որովհետև որքան էլ վիլսոնյան իրավարար վճիռը կարևոր է, այնուհանդերձ հրատապ չէ: Իսկ մենք ունենք կարևորագույն հարց՝ նոր Սահմանադրությունը, որն էապես ազդելու է բոլորիս կյանքի վրա: Հիմա ես կփորձեմ անդրադառնալ դրան՝ նշելով հոդվածները և վերլուծելով դրանք: Ընդհանրապես, երբ խոսակցություն է գնում Սահմանադրության մասին, կողմնակիցներն ասում են՝ ավելի լավն է, բայց չեն ասում, թե՝ ինչու: Կամ ովքեր դեմ են, ասում են՝ վատ է, և չեն ասում՝ ինչու: Այստեղ երկու տեսակի մոտեցում կա. քաղաքական, որը հիմնականում հետևյալն է. ներկա իշխանությունները չունեն ո՛չ բարոյական, ո՛չ իրավական իրավունք անդրադառնալու Սահմանադրությանը, նաև դրա ժամանակը չէ: Ես քաղաքական հարցերին չեմ անդրադառնա, որովհետև տարբեր մարդիկ տարբեր մոտեցումներ կունենան: Ցավոք սրտի, քաղաքականության մեջ հստակ չափորոշիչներ չկան. մեկն ասում է՝ ժամանակը չէ, մյուսն ասում է՝ ժամանակն է, թեև անձամբ ես գտնում եմ, որ ժամանակը չէ. երկրում շատ ավելի հրատապ և կարևորագույն հարցեր կան, առավել ևս Սահմանադրության, այսպես կոչված, բարեփոխումների ծրագրի սկսելը լուրջ կասկածներ է հարուցում:
_ Պրն. Պապյան, մեր հաղորդումը կոչվում է «Մոդուս վիվենդի»՝ արտաքին քաղաքականություն, ինչպես ասվում է: Մինչ մանրամասներին անցնելը, մի հարց. ինչպե՞ս է արտաքին քաղաքականության վրա ազդելու այս Սահմանադրությունը: Հիմնական դժգոհությունն այն է, որ պատասխանատվությունն է լղոզվում: Փաստորեն արտաքին քաղաքականության հարցում ևս այս երևույթը նկատելի է:
_ Շատ հարցերում, միայն արտաքին քաղաքականությունը չէ: Այնպիսի հիմնարար հարց, ինչպիսին է ՀՀ տարածքային ամբողջականությունը, ներկա Սահմանադրությամբ, որի երաշխավորը 49-րդ հոդվածով երկրի նախագահն է, ընդհանրապես մեջտեղից դուրս է եկել: Օրինակ՝ մենք չգիտենք, թե ով է լինելու մեր երկրի տարածքային ամբողջականության երաշխավորը: Այսինքն՝ ինչ-որ մեկը վաղը որոշում է Մեղրին հերթական անգամ փոխանակել ինչ-որ բանի հետ: Ո՞ւմ մոտ պիտի գնանք և հարցնենք՝ ո՞վ է պատասխանատու. չկա այդ դրույթը: Շատերն ասում են, որ Սահմանադրության մեջ տարբեր դրույթներ կային ամրագրված, որոնք չէին գործում: Եթե չեն գործում, ապա այդ կատարողներին պետք է փոխել, ոչ թե՝ Սահմանադրությունը, և չգործող դրույթները հանել:
Ինչո՞ւ եմ կարծում, որ սա նոր Սահմանադրություն է և ոչ թե՝ բարեփոխումներ կամ, ընդհանրապես, փոփոխություններ: Անգամ արտաքին համեմատություն անելիս ծավալային առումով ներկա Սահմանադրության 117 հոդվածները դառնում են 220 հոդված, գրեթե կրկնապատկվում է: Սկզբունքային բավականին փոփոխություններ կան, հատկապես՝ կառավարման ձևը. նախագահական կառավարման ձևի փոխարեն մենք ունենում ենք խորհրդարանական կառավարում: Սա այնքան էլ խորհրդարանական կառավարում չէ, որովհետև առաջարկվող սահմանադրության 89-րդ հոդվածը կայուն մեծամասնության հարց է բարձրացնում, որը հստակորեն 1 ու կես կուսակցության կառավարման սկզբունք է դնում, այսինքն՝ սա կուսակցապետության մոդել է և ոչ թե՝ խորհրդարանական, որովհետև խորհրդարանի մեջ կարող է այդ կոալիցիան լինել շատ ավելի մեծ թվով կուսակցությունների ներգրավմամբ: Կողմնակիցները, օրինակ, ասում են, որ խորհրդարանական ձևը շատ ավելի լավն է, քան՝ նախագահական կառավարման ձևը: Ճիշտն ասած՝ համոզիչ փաստարկ չկա: Դա, այսպես ասած, պնդում է. մեկի համար լավ է, մեկի համար՝ ոչ: Մենք կարող ենք աշխարհի պատմությանը նայելով՝ բերել նախագահական կառավարման բավականին հաջող երկրների օրինակներ՝ ներկայիս աշխարհի հզորագույն երկիրը՝ ԱՄՆ-ը, և բերել անհաջող երկրների օրինակներ: Նույնը վերաբերում է խորհրդարանական կառավարմանը, օրինակ՝ Կանադան տիպիկ խոորհրդարանական կառավարման երկիր է, թեև միապետություն է, որովհետև պետության գլուխը բրիտանական թագուհին է: Բայց խորհրդարանական կառավարման համար մի շատ կարևոր նախապայման է անհրաժեշտ՝ կայացած կուսակցություններ և արդար ընտրություններ: Մենք երկուսն էլ չունենք: Ընդունենք, որ այսօր Հանրապետական կուսակցությունն արհմիություն է, որովհետև ոչ ոք այսօր չի կարող ասել, որ նժդեհյան գաղափարախոսությունն իսկապես այդ կուսակցության գաղափարախոսության հիմքն է: Չխորանանք քաղաքականության մեջ, ավելի անդրադառնանք իրավական հարցերին: Նախ ասեմ, որ ինձ մոտ ինքնին դժգոհություն է առաջացնում այն, որ անցկացվելիք հանրաքվեն արդեն իսկ խախտումներով է ընթանում: 2001թ. սեպտեմբերի 12-ին ընդունվածա «Հանրաքվեի մասին օրենքի» 20-րդ հոդվածի 5-րդ կետն ասում է. « Քարոզչություն չեն կարող կատարել պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինները, ինչպես նաև դրանց աշխատակիցներն իրենց աշխատանքային պարտականությունները կատարելիս»: Հիմա «աշխատանքային պարտականությունները կատարելիս» ձևակերպումը խիստ անորոշ է, որովհետև այն մարզպետները, նախարարները, ովքեր քարոզչություն են անում, թեև աշխատանքի ժամին էլ էն անում, բայց հիմնականում ասում են՝ մենք աշխատանքային ժամից հետո ենք անում: Այստեղ չի ասում աշխատանքային ժամից հետո, ասում է՝ պարտականությունները կատարելիս: Իսկ մարզպետը, օրինակ, ժամը 20:00 այլևս մարզպետ չէ՞, նախարարը գիշերը նախարար չէ՞. նախարար է: Հետևաբար, «աշխատանքային պարտականությունները կատարելիս» ձևակերպումը, ինձ թվում է, չպիտի նույնացնել աշխատաժամանակի հետ: Արգելված կետերից մեկը, որ հստակ ասում է՝ ովքեր չեն կարող քարոզչություն անել, նշում է նաև զինծառայողներին: Հիմա Պաշտպանության նախարարը զինծառայո՞ղ է, թե՝ ոչ: Մի կողմից ինքը նախարար է, բայց նաև զինծառայող է: Բայց ՊՆ անունից և իր մասնակցությամբ, իր իսկ աշխատասենյակում նկարահանվեց տեսահոլովակ, որը կոչ էր անում քվեարկել նոր Սահմնանադրության օգտին: Սա արդեն «Հանրաքվեի մասին օրենքի» խախտում է: Մենք վստահ ենք, որ այս ընթացքում ականատեսն ենք եղել և լինելու խախտումների հարյուրավոր փաստերի: Եթե Սահմանադրությունն իսկապես լավը լիներ, միևնույն է, նպատակը չի արդարացնում միջոցները, այդ խախտումներն արդեն վարկաբեկում են: Հիմա տեսնենք լա՞վ է, թե՝վատ, շատ կոնկրետ համեմատություններ անենք: Օրինակ՝ նախկին Սահմանադրության մեջ, լավ կամ վատ, որոշակիորեն ամրագրված էին մարդու իրավունքները: Ներկա Սահմանադրության մեջ դրանք էապես կրճատված են: Խոսենք շատ կոնկրետ. նոր Սահմանադրության մեջ հոդված 3, կետ 1 ասվում է « ՀՀ-ում մարդը բարձրագույն արժեք է»: Թվում է՝ լավ ձևակերպում է: Բայց երբ սա համեմատում ենք գործող Սահմանադրության այդ նույն ձևակերպման հետ, որտեղ ասվում է՝ «Մարդը, նրա արժանապատվությունը, հիմնական իրավունքներն ու ազատությունները բարձրագույն արժեքներ են»: Այսինքն՝ ոչ միայն մարդն է բարձրագույն արժեք, ըստ գործող Սահմանադրության, այլև՝ նրա արժանապատվությունը, հիմնական իրավունքներն ու ազատությունները: Այսինքն՝ առաջարկվող տարբերակում իրավունքներն ու ազատությունները դուրս են մղվում: Սա արդեն լուրջ թերացում է, այսինքն՝ դուք այլևս Սահմանադրությամբ չեք կարող ասել, որ արժանապատվության իրավունք ունեք: Մարդը շատ վերացական է: Գործող Սահնմանադրության այս նույն՝ 3-րդ հոդվածով ասվում է՝ «Պետությունն ապահովում է մարդու և քաղաքացու հիմնական իրավունքների և ազատությունների պաշտպանությունը»: Առաջարկվող տարբերակի մեջ պետությունն իր վրա որևէ պարտավորություն չի վերցնում և ասում է՝ «Մարդու, քաղաքացու հիմնական իրավունքների ու ազատությունների հարգումը հանրային իշխանության պարտականությունն է»: Այսինքն՝ հարգում է, չի ապահովում: Ի՞նչ բան է հանրային իշխանություն, շատ դժվար է ասել:
_ Մեր գործընկեր Էդմոն Մարուքյանը, եթե չեմ սխալվում, այս կետով դիմել էր փոփոխությունների համար, ես չգիտեմ, սա վերջնակա՞ն տարբերակն է:
_Այո, սա այն տարբերակն է, որը դրված է խորհրդարանի պաշտոնական կայքէջում:
_ Այսինքն՝ փոփոխություն չի եղել:
_ Հանրային իշխանությունը ո՞րն է: Նորից կրկնեմ. եթե նախկինում ասում էր՝ ապահովում է, այստեղ ասում է՝ հարգում է: Հարգելը միակողմանի է, այսինքն՝ դու ինքդ հարգում ես ապահովելը, նաև պիտի պարտադրես: Սա է էական տարբերությունը: Գործող Սահմանադրության մեջ ասվում է. «Պետությունը սահմանափակված է մարդու և քաղաքացու հիմնական իրավունքներով և ազատություններով՝ որպես անմիջականորեն գործող իրավունք»: Նորի մեջ սա չկա, նման սահմանափակում չկա, այսինքն՝ իր գործունեության մեջ պետությունը մարդու նկատմամբ այլևս որևէ բանով սահմանափակված չէ: Սա էական թերացում է: Այն մարդիկ, ովքեր խոսում են, Սահմանադրության գովքն են անում, թող կարդան գործող Սահմանադրության այդ հոդվածը, բերեն նոր Սահմանադրության և համոզեն, որ այդ կետն ավելի լավն է, ոչ թե վերացական ասեն: Իսկ ես փորձում եմ հակառակն անել, որովհետև կարդալն ու համեմատելը ինձ դա է ցույց տվել: Գործող Սահմանադրության 22-րդ հոդվածում ասվում է, որ քաղաքացին անվերապահորեն ազատված է իր ամուսնու կամ մերձավոր ազգականների վերաբերյալ ցուցմունք տալուց, այսինքն՝ դու պարտավոր չես ցուցմունք տալ: Նորի մեջ հետաքրքիր ձևակերպումներ կան. ասվում է՝ այո, ազատված ես, այս իրավունքներն ունես, հետո գալիս է «բայց»-ը, «եթե»-ն, այսինքն՝ դնում է պայման, ասում է՝ այո, դու ազատված ես քո հարազատի դեմ ցուցմունք տալուց, եթե ողջամտորեն ենթադրելի է, որ այն հետագայում կարող է օգտագործվել իր և նրանց դեմ: Այսինք՝ դու ազատված ես, եթե ողջամտորեն կարելի է մտածել, որ դա քո դեմ կօգտագործվի: Ո՞վ է որոշելու՝ «ողջամտորենը» օգտագործվելու է, թե՝ ոչ: Եթե դա քննիչի, ոստիկանի, դատախազի իրավասություն է, ինքն ասելու է՝ մի հատ գրի այս բանը, դու ասելու ես՝ սահմանադրորեն ազատված եմ, ասելու է՝ ես ողջանտորեմ մտածում եմ, որ սա քո դեմ չի օգտագործվի, ու վերջ, ոչինչ չես կարող անել: Գործող Սահմանադրության մեջ դա անվերապահ իրավունք է: Այսինքն՝ հստակ նկատվում է անվերապահ իրավունքները պայմանական իրավունքներ դարձնելու միտումը: Նոր Սահմանադրության մեջ նման բազմաթիվ հոդվածներ մենք ունենք՝ պատվի ու բարի համբավի անձեռնմխելիությունն է, անձնական տվյալների պաշտպանություն, ազատ տեղաշարժվելու իրավունք, կարծիքների արտահայտման, հավաքների ազատություն. այս ամբողջը դուք ունեք, բայց կարող է սահմանափակվել (ճիշտ է՝ դատարանը պիտի որոշի սահմանափակել այդ իրավունքները), և բերվում են օրինակներ՝ բարոյականության պաշտպանության, երկրի տնտեսական բարեկեցության, հանցագործությունների կանխման կամ բացահայտման հիման վրա: Ի՞նչ է նշանակում՝ դատարանը որոշում պիտի կայացնի բարոյականության կամ երկրի տնտեսական բարեկեցության հիման վրա: Այսինքն՝ իմ անձնական գրագրությունը սահմանադրորեն պաշտպանված է, բայց ասում է՝ եթե դատարանը գտավ, որ, օրինակ, հանցագործությունների կանխման առումով պետք է բացահայտվի, ինքը կբացահայտի: Նշանակում է՝ մարդու բոլոր ազատություններն այլևս սուտ են, որովհետև եթե դու նման անորոշ հիմքեր ես տալիս դատական ճանապարհով դրանից զրկելու կամ սահմանափակելու, դա հանգիստ արվելու է: Մենք գիտենք, տեսել ենք, ապրել ենք այս երկրում, դատարանը երբևէ չէ չի ասելու, այսինքն՝ իսկապես այդ ամբողջը տալու է: Եվ մենք տեսնում ենք, որ դա կիրառվում է անգամ պատգամավորների նկատմամբ, ուր մնաց՝ սովորական մարդկանց: Գործող Սահմանադրության մեջ հոդված 17-ում ասվում է. «Ձերբակալված, կալանավորված և ազատազրկված անձինք ունեն մարդասիրական վերաբերմունքի և արժանապատվության հարգման իրավունք»: Նորի մեջ հոդված 26-ում ասվում է, որ դա վերաբերում է միայն ազատությունից զրկված անձանց: Թվում է՝ խմբագրական տարբերություն է: Ազատազրկված անձն ո՞վ է. այն անձն է, ով դատավճռով ազատազրկվել է: Նախկինն ասում էր՝ ձերբակալված և կալանավորված, այսինքն՝ այն անձինք, ովքեր բերման են ենթարկվել: Ստացվում է, օրինակի, որ մեկին կարելի է տանել ոստիկանություն, և սահմանադրորեն նա արդեն չունի իր արժանապատվության հարգման և մարդասիրական վերաբերմունքի իրավունք: Միայն այն բանից հետո, երբ նրան կդատեն, դատավճիռը կմտնի ուժի մեջ, նա կարող է Սահմանադրությունը վկայակոչել: Իսկ մենք գիտենք, թե ինչքան դեպքեր են տեղի ունենում, որ հենց այդ առաջին՝ ձերբակալման, կալանավորման փուլում է պետք հարգել արժանապատվությունը: Առաջին Սահմանադրության մեջ շատ հաճախ է նշվող արժանապատվության մասին, իսկ երկրորդի մեջ գրեթե հանված է, ավելի բարոյականությունն է շեշտվում: «Բարոյական» ձևակերպումն ընդհանրապես անհասկանալի է ինձ համար: Բարոյականությունը խիստ անձնական ըմբռնման արդյունք է, նաև փոփոխական է ժամանակի մեջ, իսկ Սահմանադրությունը չենք ընդունում 1-2 տարվա համար: Այն, ինչ անբարոյական է համարվում հիմա, կարող է բարոյական համարվել վաղը, կամ՝ հակառակը:
_ Ես հիշում եմ՝ կուրսեցիս պատմում էր, որ մայրն ասել է, թե ինչպես հիմա ծխող կնոջ կերպարի նկատմամբ կա բացասական վերաբերմունք, այնպես էլ ժամանակին՝ սուրճ խմող կանանց: Ասում էր՝ անգամ այդ կնոջ հետ գյուղում ոչ ոք չէր շփվում, ասում էին՝ սա սուրճ է խմում:
_ Ավելին՝ ասում են՝ ոտքը ոտքին է գցում: Հասկանո՞ւմ եք, ոտքը ոտքին է գցում կամ ավտոմեքենա է վարում, ուրեմն՝ անբարոյական է: Բարոյականությունը շատ վերացական հասկացություն է, և նման անորոշ բան մտցնել Սահմանադրության մեջ, և դատարանին հիմք տալ բարոյականության հիման վրա քեզ զրկել քո հիմնարար ազատություններից, շատ սխալ է և, կարծում եմ, պատահական չէ արված: Նրանք, ովքեր սա կազմել եմ, լավ էլ հասկացել են՝ ինչ են արել: Այսինքն՝ նման ձևակերպումները հիմք են տալու համատարած տոտալիտար վերահսկողություն հաստատել:
_ Պրն. Պապյան, մի փոքր թեմայից շեղվենք: Մենք տեսնում ենք, որ Հայաստանի բնակչության թիվն օրեցօր նվազում է, և շատերն արտագաղթում են ոչ միայն ելնելով սոցիալ-տնտեսական ծանր պայմաններից, այլ նաև՝ երկրում անարդարության մթնոլորտից: Այսինքն՝ հնարավոր է՝ քո կյանքում ամեն ինչ լավ է՝ գործերը, բիզնեսը, բայց երբ կողքից տեսնում ես մեկի հանդեպ անարդարություն, չես բացառում, որ նույնը քո հանդեպ կլինի: Շատերն ասում են, որ այս համակարգային արդարության բացակայությունը վնաս է: Նոր Սահմանադրության մեջ դուք նշում եք բազմաթիվ կետեր, որոնք հիմք են տալիս «ոչ» ասելու համար: Սակայն նույն մեր իշխանությունները, ձեր կարծիքով, ինչո՞ւ են գոնե այս ոլորտներում նման օրենքներ, կետեր ընդունել: Չէ՞ որ սկզբից ասում էին, որ սա պարզապես գործող իշխանությունների վերարտադրության հարցն է լուծելու, բայց տեսանք, որ վերարտադրելուց բացի ավելի խորն է գնում, ինչի հետևանքով արտագաղթի նոր ալիք է բարձրանալու, եթե սկսի գործել այնպես, ինչպես նկարագրված է: Ինչո՞ւ, պրն. Պապյան:
_ Որովհետև իշխանության ռեսուրսները հետզհետե քչանում են, երկրի տնտեսական վիճակը վատանում է: Եթե երկրի վիճակը վատ է, բնականաբար, ստվերային փողերն էլ քիչ են, և իշխանությունը չի ուզում նույն ձևով շարունակել՝ անընդհատ կաշառի, ընտրությունների ժամանակ հսկայական գումարներ ծախսի: Ինքն ուզում է բերել մի իրավիճակ, որտեղ շատ հեշտությամբ կարելի է ամեն ինչ անել: Նաև վերահսկողության խնդիրը կա: Այս Սահմանադրությունը ստեղծվում է ոստիկանապետություն, այսինքն՝ ինքը բերում է այնպիսի անկման, որ «իրավապահ» մարմնին տալիս է բացարձակ իրավունքներ՝ քեզ սահմանադրորեն զրկելով այդ իրավունքներից: Հետևաբար՝ ռեպրեսիվ ապարատի ուժեղացում կա այս ամենի մեջ: Ինքն ակնկալում է, որ ժողովուրդն իրավացիորեն դժգոհում է: Մենք ՆԳ մի նախարար ունեինք՝ Վանո Սիրադեղյանը, ով ասում էր՝ եթե դու չես կարողանում աշխատանքով ապահովել, գոնե մի երկու հատ ջրցան մեքենա պիտի ունենաս: Հիմա սա ավելի կատարելագործված տարբերակն է. բերել այնպիսի վիճակի, որ «թփրտալու» տեղ չլինի օրենքով: Շատերն ասում են՝ այսպես էլ չէր գործում: Այո, բայց եթե սահմանադրորեն ունեմ այդ իրավունքը, ես կարող եմ դիմել դատարան, հետո գնալ ՄԻԵԴ, որը, հաստատ, ինչպես շատ-շատերի դեպքում, հօգուտ ինձ վճիռ կկայացնի՝ սահմանադրական իրավունքը խախտելու համար: Եթե դուք Սահմանադրության մեջ նման բաներ չունեք ամրագրված կամ դա անվերապահ չէ, այլ՝ պայմանական, հետևաբար նրանք կասեն՝ գիտես, նման իրավունքներ դու չունեիր, ուրեմն՝ դրանք չեն ոտնահարվել, որովհետև իրավական է լինելու դատը: Կարծում եմ՝ սա պայմանավորված է նաև ՄԻԵԴ-ում բազմաթիվ այն գործերով, որոնց դեպքում մեր պետությունը բազմիցս պարտվել է: Հոգնել են պարտվելուց, փողեր վճարելուց՝ թեկուզև բյուջեից, նորից եմ կրկնում՝ ռեսուրսները պակասում են: Ամեն անգամ բավականին մեծ աղմուկ է բարձրանում բնապահպանական տարբեր խնդիրների՝ Թեղուտի, ծառեր կտրելու հետ կապված: Ինչո՞ւ: Որովհետև 10-րդ հոդվածով պետությունը շրջակա միջավայրը պաշտպանելու սահմանադրական պարտավորություն ունի. «Պետությունն ապահովում է շրջակա միջավայրի պահպանությունը և վերականգնումը, բնական պաշարների ողջամիտ օգտագործումը»: Նոր Սահմանադրության մեջ հոդված 12-ում ասվում է՝ պետությունը խթանում է: Այսինքն՝ այլևս չի ապահովում, խթանում է, դու այլևս չես կարող դիմել, օրինակ, Սահմանադրական դատարան և մեղադրել ինչ-որ մի ընկերության, որը Թեղուտի «հերն անիծում է», և պետությունից պահանջել, որ նա ապահովի: Ընդունենք, որ «ապահովել» և «խթանել» դրանք տարբեր բաներ են: Պետությունն էլ կասի՝ այո, ես խթանում եմ, երկու անգամ, երեք, բայց չի խթանվում, ապահովման խնդիր չկա: Սա տիպիկ փոփոխություն է՝ հօգուտ մեծ ընկերությունների: Բայց մենք գիտենք, թե հանքերն ում են պատկանում: Այս մարդիկ չեն ուզում այդ տուգանքները, թեկուզև՝ ձևական, խիստ փոքր, այն չնչին գումարները, որ պետբյուջե էր գնում տուգանքների ձևով, այդ էլ չեն ուզում տալ այլևս: Այս Սահմանադրությունը հստակ միտում ունի. խոշոր կապիտալի շահերի պաշտպանություն՝ մեկ, մարդու իրավունքների էական կրճատում՝ երկու, պետության իրավունքների անվերապահ շատացում, բեկանելու, բողոքարկելու ամեն տեսակի հնարավորությունների վերացում: Օրինակ՝ ներկա Սահմանադրությամբ ՀՀ քաղաքացին կարող է դիմել ՍԴ, և մենք դեպքեր ունենք՝ «Դեմ եմ», «Պարտադիր կուտակային» շարժումմները և այլն, դիմեցին ՍԴ, և կարողացան հարցերը լուծել: Հիմա վերջացավ, այլևս չեք կարող դիմել:
_ Պրն. Պապյան, ինչպես նկատում եմ՝ շատ ուշադիր եք ուսումնասիրել Սահմանադրությունը, բայց մեր եթերաժամը գրեթե մոտենում է ավարտին: Կխնդրեմ արագ նշել այն կետերը, որոնք ևս, Ձեր կարծիքով, մտահոգիչ են, և արդյո՞ք հնարավոր չի եղել այս ամբողջ Սահմանադրության մեջ գտնել «Այո» ասելու ինչ-որ պատճառ:
_ Ես, ճիշտն ասած, որևէ դրական փոփոխություն չեմ տեսել: Դրական լսել եմ հետևյալը, որ այն աթոռը, որը միահեծան իշխում էր, այլևս չի լինի: Կներեք, չի լինի նախագահի աթոռ, մենք կունենանք ավելի վատ՝ կուսակցապետի աթոռ: Այսինքն՝ մենք ստեղծում ենք ստվերային պետություն, որովհետև այսօր, լավ-վատ, կա նախագահ, ինքը պատասխանատու է, գոնե կասես՝ նախագահ, դու պատասխանատու ես: Հիմա որևէ մեկը պատասխանատու չէ: Որովհետև կուսակցապետն ինքն է որոշում՝ ովքեր են լինելու ցուցակի մեջ, որ պիտի ընտրվեն ԱԺ: Կուսակցապետը որոշեց ԱԺ կազմը՝ մեկ, հետո ԱԺ-ն որոշում է՝ ով է լինելու վարչապետ, և ով՝ Նախագահ: Նախ ասեմ, որ էապես կրճատվում է երկրի քաղաքացու ընտրելու իրավունքը: Եթե ուրիշ իրավունքներ չնշենք, ապա երկու կարևորագույն պաշտոնյա կամ մարմին՝ նախագահ և ԱԺ ընտրելու փոխարեն այսօր քաղաքացուն թողնում է միայն մեկը: Կարելի է ասել, որ իր ձեռքից վերցնում են այդ իրավունքը. կուսակցապետը նշանակում է խորհրդարան, խորհրդարանը՝ վարչապետ և նախագահ: Հիմա ասել, որ այդ մի աթոռը չկա: Կա: Այս աթոռը գնում է ստվեր, և, ընդհակառակը, արդեն այստեղ սկսելու են գործել այլ հարաբերություններ՝ ներկուսակցական ինտրիգներ: Մյուսը, չկա որևէ սահմանափակում, որը կարող է դրվել կուսակցապետի վրա: Ներկա Սահմանադրությունն ասում է՝ նախագահը չի կարող երկու անգամից ավելի ընտրվել, իսկ կուսակցապետը կարող է հավերժ լինել: Որքան էլ կոպիտ լինի, սա շատ նման է երկրի գողական կառավարմանը, որտեղ դու ուղղակի չես կառավարում ամբողջ գողական աշխարհը, դու այդ գողական աշխարհի մեջ ստեղծում ես արտոնյալ դասակարգ՝ հեղինակություններ, օրենքով գողեր, նրանց միջոցով ես կառավարում: Այսօր դա արվում է կուսակցության միջոցով: Մենք, նորից եմ կրկնում, կուսակցություններ չունենք Հայաստանում, մենք դա տեսել ենք: Խորհրդարանական համակարգը կարող է գործել միմիայն այն երկրներում, որտեղ կան կուսակցություններ, այսինքն՝ չունեն այնպիսի վիճակ, որ մարդ ընդունվում է կուսակցություն, և մեկ ամիս անց կուսակցությունը նրան ընտրում է ղեկավար: Կամ մարդիկ են ընդունվում կուսակցություն, որոնք մեկ ամիս հետո ընտրվում են ղեկավար կազմ, ինչն էլ արդեն ցույց է տալիս, որ դա կուսակցություն չէ, մարդիկ արդար ճանապարհով չեն հասել բուրգի գագաթը: Մյուս կողմից մենք տեսնում ենք, որ կան կուսակցություններ, որոնք սպասարկու դեր են կատարում: Այսինքն՝ իրենք կառավարող կուսակցության հետ մտնում են բանակցությունների և սակարկությունների մեջ (երկու կուսակցություն, կամ, թեկուզև՝ երեք, ես այստեղ գրել եմ՝ աշխատում է միակուսակցություն գումարած տարբերակը, որովհետև նրանք որևէ դերակատարում չունեն), և կուսակցությունով կառավարում են երկիրը: Տիպիկ խորհրդարանական երկիր էր Խորհրդային Միությունը, որովհետև կառավարվում էր խորհուրդներով, այսինքն՝ այնտեղ իշխանությունը Գերագույն Խորհրդինն էր, և այդ ամբողջը՝ մինչև շրջանային և գյուղխորհուրդներ: Կարող ենք ասել, որ մեզ մոտ կար խորհրդարանական իշխանությո՞ւն: Ո՛չ: Կար կուսակցապետություն, կուսակցությունն էր որոշում, թե ով պիտի լինի շրջխորհրդի նախագահ, ով՝ գեներալ, մարշալ, ակադեմիկոս: Անգամ, երբ դուք արտասահման էիք գնում՝ որպես զբոսաշրջիկ, էլի կուսակցությունն էր որոշում՝ ձեզ թողնի գնալ, թե՝ ոչ: Մենք վերադառնում ենք այդ իրավիճակին, երբ մարդկանց մի խումբ երկրում ունենում է բացարձակ անվերահսկելի իշխանություն և պատասխանատվություն չի կրում որևէ բանի համար, որովհետև իրենք ստվերում են: Մեր հարևան Թուրքիայում դա այն է, ինչ կոչվում է «խորքային պետություն», որն այնտեղ միշտ կապում են մասոնականության, գյուլենականության կամ այլնի հետ, հիմա դրան չանդրադառնանք: Մենք ունենում ենք տիպիկ իրավիճակ, երբ երկրում ստվերային կառավարում է իրականացվելու: Իսկ ստվերը թե՛ տնտեսության, թե՛ քաղաքականության մեջ միշտ ավելի վատ է:
_ Շնորհակալություն, պրն. Պապյան: Հարգելի ունկնդիրներ, հիշեցնենք՝ մեր այս թողարկումը նվիրված էր սահմանադրական փոփոխություններին կամ նոր Սահմանադրությանը, ինչպես պրն. Պապյանն է նշում: Թեման կշարունակենք, կհետևենք զարգացումներին: Հիշեցնենք՝ լսում էիք «Մոդուս վիվենդի» հաղորդաշարը: Տաղավարում աշխատում էին Հայկուհի Մինասյանը և հաղորդաշարի հեղինակ, «Մոդուս վիվենդի» կենտրոնի տնօրեն, Արտակարգ և լիազոր դեսպան Արա Պապյանը: Հաջողություն:

 

ԹԱՐՄ ՈՒՂԵՂՈՎ
16Հոկտեմ
Բեռնեք Հայկական Լրատվական Ռադիոյի հավելվածները այստեղ՝
website by Sargssyan