Chat with us, powered by LiveChat

Խնդիրների առաջացման դեպքում զանգահարեք +374 11 28 00 00

Բաժանորդագրվել

Մուտք գործել

Կամ

Չի կարող լինել դատարկ!

Չի կարող լինել դատարկ!

Գաղտնաբառի վերականգնում

Գրանցվել

Կամ

Error message here!

Error message here!

Error message here!

Մոռացել ե՞ք գաղտնաբառը։ Մուտքագրեք ձեր էլ.հասցեն եւ դուք կստանաք նոր գաղտնաբառ։

Էլ. հասցեն գրանցված չէ։

Վերադառնալ

Close

Քաղաքական գործընթացները Հայաստանում.«поворот не туда».«Cui prodest» կամ ում է ձեռնտու

ԲԱԺԱՆՈՐԴՆԵՐԸ ԽՐԱԽՈՒՍՈՒՄ ԵՆ ԽՈՍՔԻ ԱԶԱՏՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ՍՏԱՆՈՒՄ ՈՐԱԿ ՊԱՀԱՆՋԵԼՈՒ ԻՐԱՎՈՒՆՔ
Հետևե՛ք մեզ YouTube-ում

Օլիգարխիկ կառույցներով Հայաստան ստեղծելու պատրանքները սպառել են իրենց: Կուսակցությունը ոչ սուպերմարկետ է, ոչ էլ բենզալցակայան, որ ով ուզի՝ բացի: Կուսակցությունը հիմնում են: Դրա համար էլ պետություն չենք դառնում: Դիտարկենք Իսրայելի Քնեսեթը. կկարողանա՞ր արդյոք օտար ափերում առաջացած ուժը տեղ գտնել այնտեղ՝ իհարկե ոչ: X-ը գալու է հորեղբոր որդուն, նախկին կոլխոզի նախագահ մորաքրոջ աղջկան քաղաքականություն բերելու համար: «Cui prodest» հաղորդաշարի հյուրերը  քաղաքական գիտությունների թեկնածուներ էմիլ Օրդուխանյանն ու Հայկ Սուքիասյանն  են:

Հաղորդման սղագրությունը

-Ողջույն հարգելի ունկնդիրներ: «Լրատվական» ռադիոյի եթերում իր աշխատանքն է սկսում «Cui prodest» կամ ում է ձեռնտու» հաղորդաշարը: Տաղավարում այսօր մենակ չենք պրն. Շիրինյանի հետ: Մեզ հյուրընկալել են նաև քաղաքական գիտությունների թեկնածուներ Հայկ Սուքիասյանը և Էմիլ Օրդուխանյանը: Ողջո՛ւյն: Հարգելի ունկնդիրներ, այսօր խոսելու ենք քաղաքական գործընթացների մասին, մասնավորապես՝ կսկսենք վերջին գործընթացներից: Ռուսաստանի հայերի միության նախագահ Արա Աբրահամյանը հայտարարեց, որ, հավանաբար գարնանը, Հայաստանում նոր կուսակցություն կբացի: Փաստորեն, մեր կուսակցական համակարգում ինչ-որ չափով նորություն կլինի, որ արդեն դրսի ուժերը գալիս և Հայաստանում քաղաքական գործունեություն են ծավալում: Պրն. Շիրինյա՛ն, ի՞նչ եք կարծում՝ կհաջողվի՞ արդյոք, համակիրներ կգտնի՞ Արա Աբրահամյանն այստեղ:
Լևոն-Մինչ պատասխանելը, ես նորից զգուշացնեմ մեր ունկնդրին, որ մեր վերլուծությունները բացառապես քաղաքագիտական, մասնագիտական են, մենք կենցաղ չենք մտնում, չենք մտնելու: Եվ լրացուցիչ ասեմ նաև, որ քաղաքագիտությունն ինքն ունի պարամետրեր և բովանդակության բացահայտում, որովհետև առօրյայում շատ տեսակետներ կան, բայց մենք պիտի իմանանք, որ քաղաքագիտությունը բացառապես ազգային շահի պաշտպանության գիտություն է, իսկ մենք, առնվազն այս երեքս, բացառապես հետամուտ ենք Հայաստանի Հանրապետության ազգային, պետական շահին: Ազգայինը մեզ համար տվյալ պարագայում դառնում է պետական շահ: Օտարները նույնպես այդ տեսակետն են հայտնել: Գերմանացի թագավոր Ֆրիդրիխ Մեծը քաղաքականության մի շատ հետաքրքիր բանաձևում ունի: Ասում է՝ քաղաքականությունը պետական շահի մշտական հետապնդում է, ուրիշ՝ ոչինչ: Բայց դա շատ դժվար գործ է, որի համար անհրաժեշտ են միշտ անխոնջ ուսումնասիրություններ, նվիրում: Մենք մնանք այս տեսակետի մեջ, որովհետև եթե խոսում ես Ռուսաստանի մասին, ռուսամետ ես: Ես ընդհանարապես «մետ» չեմ, մենք «մետ» չենք, մենք հայամետ ենք, և մեր տեսակետը հայակենտրոն է: Սա կանխավ ասենք, որ պարզ լինի: Անցնենք երկրորդ հարցին: Նույնիսկ հարցադրումը՝ այսինչը կուսակցություն է բացում, քաղաքագիտության մեջ հակագիտական է, հակապատմական է և որևէ պետության շահերից չի կարող բխել: Որովհետև կուսակցությունը հիմնադրում են, խանութ չի, որ բացեն: Լեզվամտածողությունն ինքն արտացոլում է սեմանտիկյան փիլիսոփայության մեջ որոշակի դիրքորոշում, որոշակի բովանդակություն և այլն: Այսինքն՝ նույնիսկ լեզվամտածողության առումով հարցը սխալ է տրված: Այստեղից երկրորդ խնդիրն է գալիս. մենք մեծահարուստներ շատ ունենք աշխարհում, չենք ճանաչում սփյուռք-Հայաստան, հայությունը մեկ է, հայրենիքը նույնն է և այլն: Հետևապես, աշխարհի բոլոր միլիարդատերերը, օրինակ՝ Էռնեկյանը ինչո՞վ է պակաս, կամ՝ Քըրք Քըրքորյանը, որ նոր է մահացել, ինչո՞ւ իրավունք չուներ կուսակցություն բացելու : Ուրեմն, պիտի գար Հայաստանում քաղաքական կուսակցություն բացեր, որն արմատներով որևէ բովանդակություն չի կարող ունենալ: Այսպես ասենք, քաղաքակրթության տեսակետից եթե կուսակցությունները են՝ ոչ օլիգարխիկ խմբեր, ոչ էլ գործիքակազմ ինչ-որ խմբերի ձեռքին, նաև օտարների ձեռքին՝ երկրի քաղաքական գործընթացի վրա ազդելու համար, նրանք ընդունելի չեն կարող լինել: Կուսակցությունը պիտի ծնվի, հինադրվի, ծրագիրը հայտնի: Ես այսօր չեմ ասում՝ ով եմ, ինչ եմ, սոցիալիստ եմ, պահպանողական եմ, ձախ եմ, աջ եմ՝ ի՞նչ եմ: Հայաստանի Հանրապետության տևական ճգնաժամի մեջ կուսակցություններին ներկայացված ոչ պահանջկոտ վերաբերմունքն է և արհեստական ինչ-որ գործընթացներ: Հիմա ոչ ոք չգիտի Հայաստանում այս կուսակցությունը սոցիալիստակա՞ն, թե՞ ռամկավար է, պահպանողակա՞ն է, դեմոկրատակա՞ն է, թե՞ մոդեռնիստ է՝ ի՞նչ է: Դրա համար ես չեմ խորշում նորից ասել. անընդհատ խոսվում է դաշնակցություն-հանրապետական ինչ-որ կոալիցիայի մասին: Սա նույնն է, եթե Ֆրանսիայում Սարկոզին՝ որպես պահպանողական աջ կուսակցություն, և Օլանդը՝ որպես սոցիալիստական, կոալիցիա ստեղծեին և Ֆրանսիան փրկեին: Նույնն էլ՝ Գերմանիայում և այլն: Ի վերջո, Հայաստանի քաղաքական գործընթացները պիտի հստակ դրվեն, կամ Հայաստանում ճգնաժամը շարունակվելու է: Կուսակցություն բացելը ո՞րն է, յուրաքանչյուր դերակատար պետք է հստակ դիրքորոշում ունենա:
- Փորձենք Էմիլին հարցնել այլ երկրների փորձը: Երբ տեղի են ունենում ճիշտ քաղաքական գործընթացներ, կա ժողովրդավարություն: Ինչպե՞ս են, առհասարակ, հիմնվում կուսակցությունները, արդյո՞ք դա հասարակական պահանջի արդյունք է, թե՞ ձևավորվում է քաղաքական էլիտայում: Ինչպե՞ս է հիմնվում: Ինչպես պրն. Շիրինյանը նշեց, հենց՝ հիմնվում:
Էմիլ- Ըստ էության, արևմտյան երկրներում քաղաքական մշակույթը հստակ զարգացած է և իրականում տարբերվում է հետխորհրդային շրջանի պետություններում տարածված քաղաքական մշակույթի համապատասխան դրսևորումներից, որոնց այսօր մենք ականատես ենք լինում: Քաղաքական գործընթացի դասական սահմանումը քաղաքագիտության տեսանկյունից պարտադիր պահանջում է սոցիալական խմբերի և քաղաքական ինստիտուտների միջև փոխհարաբերություն, որի դեպքում քաղաքական առաջնորդությունը պետք է հիմնվի բացառապես հանրային կարծիքի վրա: Այսինքն՝ եթե մենք փորձենք այս տրամաբանությունը դիտել մեր օրինակի վրա, ըստ էության անպայման պետք է լինի որևէ քաղաքական ուժի ձևավորման հասարակական պահանջ՝ կլինի դա նախաձեռնություն, քաղաքական կուսակցություն: Սա կարծես թե նաև մեր անցյալն է ցույց տալիս, այս անկախության տարիներին մենք ունեինք բազմաթիվ կուսակցություններ, հետո այդ թիվը նվազեց: Չնայած՝ կուսակցությունների տեսանկյունից այն հոծ բազմությանը, որ եղել է քաղաքական համակարգում, խորհրդարանում մշտապես 5-6 կուսակցություն է ներկայություն ապահովել: Բնականաբար անհրաժեշտ են գաղափարական ամուր հիմքեր, որովհետև եթե չկան այդ հիմքերը, այդ կուսակցությունների շուրջ համախմբումը տեղի է ունենում օպորտունիստական, պատեհապաշտական նկրտումներով: Եվ դա ցույց է տալիս, որ շատ համախմբված կուսակցության, օրինակ, լիդերի անկումը կարող է հանգեցնել կուսակցության փլուզմանը, այսինքն՝ շարքային կուսակիցների դուրս գալուն և այլ քաղաքական ուժերին անդամակցելուն: Սա խոսում է գաղափարական հենքի թուլության մասին, այսինքն՝ եթե քաղաքական գործընթացն այս տեսանկյունը չի ապահովում, ըստ էության, այդպիսի կուսակցությունների հիմնադրման կամ բացման, ինչպես ներկայացնում են (բնականաբար, հիմնադրում պետք է լինի), արդյունավետությունը կլինի զուտ իրավիճակային: Այսինքն՝ սա նաև թելադրում է առաջիկայում ծրագրավորվող համամասնական ընտրակարգի անցումը: Շատերը, ովքեր կուզենան մնալ քաղաքականության մեջ, ստիպված կամ պետք է անդամակցեն որևէ քաղաքական ուժի, կամ պետք է գնան սեփական քաղաքական ուժ հիմնելու ուղով: Այսինքն՝ նաև սահմանադրության մեջ համամասնական կարգի անցման այս նախաձեռնվող փոփոխությունները թույլ են տալիս այսպիսի քաղաքական գործընթացներ: Միգուցե սա մեկը չլինի, որովհետև մենք նույնիսկ տեսանք, որ անկախ պատգամավորը խորհրդարանում գնաց կուսակցության հիմնադրման ճանապարհով: Այսինքն՝ նրանք, ովքեր կցանկանան և ցանկանում են հետագայում լինել իշխանության մեջ, լինել ներկայացված խորհրդարանում, այս ճանապարհով պետք է փորձեն անցնել: Եթե այստեղ մենք չենք տեսնելու գաղափարական հիմքը, մենք նաև քաղաքական գործընթացի տեսանկյունից առաջին քայլը չենք կարող անել, որովհետև քաղաքական գործընթացը բացառապես ցույց է տալիս տվյալ երկրում քաղաքական մշակույթի մակարդակ: Եթե քաղաքական մշակույթը հպատակային հիմքերից է, եթե մենք չունենք մասնակցային քաղաքական մշակույթ, բնականաբար, սրանք, իմ կարծիքով, ինչ-որ ֆոն ստեղծելու և այդ ֆոնին որոշակի քաղաքական դիվիդենտներ շահելուն ուղղված գործողություններ են:
Լևոն-Սա նաև ցույց կտա, թե տվյալ երկրի «էլիտա» կոչվածն ինչպիսի պատասխանատվություն ունի ոչ թե իշխանության, այլ՝ պետության հանդեպ:
- Հայկին ուղղեմ հարցս: Այս նոր սահմանադրական բարեփոխումներից հետո սպասվելիք քաղաքական համակարգը որքանո՞վ կփոխի իրավիճակը Հայաստանում:
Հայկ- Ընդհանրապես այն կուսակցությունները, որ ստեղծվում են, կոնկրետ՝ հենց Արա Աբրահամյանի կուսակցությունը, Հայաստանի Հանրապետությունում նախատեսված կամ ծրագրավորված արհեստական գործընթացի հետևանք է, որը կապված է սահմանադրական փոփոխությունների հետ: Սա, ըստ էության, կուսակցություն էլ չէ: Սրանք, մեծ հաշվով, շահերի խմբեր են խորհրդարանական համակարգի մեջ՝ արտաքին և ներքին իմաստներով: Նախ, մի բան ակնհայտ է՝ այս գործընթացը արհեստական է: Մենք մի բան գիտենք՝ հասարակությունն այսօր այդ պահանջը չունի: Իշխանությունը տպավորություն է ստեղծում, որ, այսպես ասենք, նոր գաղափարներ, քաղաքական գործընթաց նախաձեռնելը իշխանության մոնոպոլիան է, բայց այդպես չէ: Ընդհանրապես հազվադեպ է լինում, որ քաղաքական իշխանությունն ինքը նոր գաղափար դնի շրջանառության մեջ, դա հասարակությունից եկող պահանջ է: Այսօր մեր հասարակության պահանջն ընդհանրապես դա չէ: Հասարակության պահանջը ուժեղ պետություն ունենալն է, կոռուպցիայի վերացումը, արդյունաբերության զարգացումը, գիտության զարգացումն է: Այս խորհրդարանական համակարգը և կուսակցությունների բացումը դրա հետ ի՞նչ առնչություն ունեն: Հետևապես մի բան ակնհայտ է՝ նոր քաղաքական գաղափար, կամ, ընդհանրապես, նոր գաղափար շրջանառության մեջ ավելի հաճախ դնում են հենց գիտնականները, լրագրողները, այսինքն՝ հենց քաղաքական հատվածը: Մեզ մոտ քաղաքական գործընթացն իշխանության մոնոպոլիան է, և այդ իշխանությունը ձևակերպում է իրեն ձեռնտու օրակարգ: Բայց հիմա շատ արհեստական է, քանի որ կուսակցությունը պետք է ունենա սոցիալական բազա, գաղափարախոսություն, հետևորդներ: Դրանք ավելի շատ դառնում են շահերի խմբերի նման մի բան՝ «դուքյաններ», հայկական իմաստով:
-Նշում եք, որ մեր՝ հասարակության պահանջը, արդյունաբերության, գիտության ն այլ ոլորտների զարգացումն է: Ինչպե՞ս է ստացվում, որ այդ մարդիկ գնում են, անդամագրվում են այս կուսակցություններին:
Հայկ -Նախ այդ պահանջը հասարակությունը չունի, որևէ մեկը չի կարող հիմնավորել, որ դա հասրակության պահանջն է: Այդ պահանջը վերևից իջեցված պահանջ է: Իսկ ինչ վերաբերում է, որ ժողովուրդը անդամագրվում է դրան, ես շատ չեմ հավատում: Մեր կուսակցություններից յուրաքանչյուրը մի 300.000 անդամի մասին է խոսում: Այդ թվերը որ գումարես, կարող է անգամ Հայաստանի բնակչության թիվը գերազանցել: Դա մի փոքր էլ տեղեկատվական պատերազմի տեխնոլոգիա է՝ իրենց գոյությունը հիմնավորելու համար: Աղքատ երկրում միշտ էլ հնարավոր է այդպիսի բաներով կուսակցություն բացել. եթե փող ներդնեն, կբացեն: Բայց դա Հայաստանի շահերի հետ ի՞նչ կապ ունի:
Էմիլ- Ըստ էության դրանք հենց անձի շուրջ են ձևավորվում, այսինքն՝ կա հզոր հայտնի անձ՝ որպես կերպար: Եվ ինչո՞ւ են հենց այդպիսիք նախաձեռնում նման պրոցեսները: Որովհետև գիտեն, որ հասարակության կողմից ազդակները դեպի իրենց շատ կլինեն: Պարզ է՝ եթե հայտնի գործիչն այսպիսի առաջարկ է անում, բնականաբար, կլինի որևէ զանգված, որն, ըստ էության, կդառնա նրա արբանյակը: Այսինքն՝ նրա կողքը կպտտվեն, և ուր գնա, իր ուղեծրով նրանց կտանի: Հետագայում դուրս կգա ուղեծրից, բնականաբար, կգնան, կհարեն մեկ ուրիշին: Այսինքն՝ որոշ քաղաքական ուժեր, ըստ էության, անձնավորված բնույթ են կրում, և այս փորձը մեզ մոտ, ցավոք սրտի, վաղուց գործում է և շարունակվում: Մենք, նորից եմ կրկնում, հասարակական մակարդակով այստեղ և՛ քաղաքացիական գիտակցության, և՛ իրավագիտակցության, և՛ քաղաքական մշակույթի տեսանկյունից հարցեր ունենք լուծելու: Եթե այդ պատկերացումները լինեն մեծամասնության պատկերացումները, կարծում եմ, որ քաղաքական ուժերն արդեն կսկսեն հաշվի առնել դրանք, այլ ոչ թե իրենք կթելադրեն օրակարգը: Ես ձեզ ասում եմ դասական քաղաքական կարգի տեսության շրջանակում, որ քաղաքական պրոցեսում հասարակությունից պետք է բխեն պահանջները, որոնք պետք է ձգտի բավարարել քաղաքական իշխանությունը կամ էլիտան: Բայց մեզ մոտ, կարծեք, հիմա հակառակ կողմից են գալիս. կա պահանջ իշխանական քաղաքական էլիտայի կողմից՝ ի դեմս սահմանադրական բարեփոխումների, որոնք պետք է բավարարի հասարակությունը: Այսինքն՝ մենք պահանջի և բավարարման ինստիտուտները, ըստ էության, գլխիվայր ենք շրջել, հետևապես այս պրոցեսը նաև հասարակական կոնսոլիդացիայի տեսանկյունից բավականին թույլ է: Մենք ասում ենք՝ կա քաղաքական կոնսոլիդացիա, նույնիսկ այդ մասին նշում է նույն Վենետիկյան հանձնաժողովի ներկայացուցիչը, բայց մենք մի կողմ ենք թողնում հասարակական կոնսոլիդացիայի խնդիրը, որովհետև, վերջ ի վերջո Սահմանադրությունը համահասարակական հարաբերություններ կարգավորող փաստաթուղթ է: Այսինքն՝ նաև այս կոնսոլիդացիան պետք է լինի, ոչ թե լինի մի կոնսոլիդացիա, որը ստորին շերտից, ըստ էության, հիերարխիկ տեսանկյունից, կպնդի, որ այդ պահանջը լեգիտիմացվի:
Լևոն- Ուրեմն տեսեք, այստեղ կա նաև ձեր հարցի պատասխանը: Ինչո՞ւ է ենթադրվում, որ մարդ շատ կլինի: Հստակ ասվեց՝ շահերի խումբ է ձևավորվելու, որոնց մի մասը պիտի դառնան տեղակալներ, ներկայացուցիչներ, ֆինանսական բաժնի պատասխանատուներ և այլն: Հիմնարկ է բացվում, բայց դա շահերի խումբ է, դա քաղաքական կառույց չէ: Բայց ինչո՞ւ է առաջացել այդ հարցը: Այն սխալի արդյունքն է, երբ Բարգավաճ կուսակցությունը փլուզվեց: Բարգավաճը զարգացման տրամաբանությամբ որոշակի ճանապարհ էր անցել: Ինչ էր, ինչպես էր ստեղծվել... ամեն դեպքում հայաստանյան նախաձեռնություն էր, ոչ՝ օտար: Իսկ վերոնշյալը օտար նախաձեռնություն է, հետո ինչ, որ հայ է: Հիմա Բարգավաճի տեղն ազատվեց, վակուումը պետք է լրացվի, որովհետև Դաշնակցությունը, որքան էլ հայտարարում են, որ կոալիցիա պիտի կազմի, ես կարծում եմ՝ Դաշնակցության հիմնական զանգվածն առանձնապես դրանից բան չի հասկանում և գոհ չի: Հաջողություն կունենա Արա Աբրահամյանի կուսակցությունը թե չէ, դժվարանում եմ ասել: Թվերը կկրակեն, հասկանալի բան է: Բայց դա, բոլոր դեպքերում, քաղաքական վերնաշենքի լուծելիք հարց է: Իսկ տնտեսական, հոգևոր, բարոյական ինչ արդյունք կտա այդ հիմնաշենքը, հասկանալի չէ: Ես վստահ եմ, որ ոչինչ չի տա: Պետք է առավել պարզ լինենք. օլիգարխիկ կառույցներով Հայաստան ստեղծելու պատրանքները սպառել են իրենց: Ուզում եք հազար օլիգարխ բերեք հիմա: Ես զուգահեռ հարց եմ տալիս ցանկացած հայի՝ պարզ է, չէ՞, Իսրայելի, հրեական համայնքների հզորությունը, հարստությունը և այլն, և այլն.... Համեմատվելու բան չունենք: Հիմա թող տեսնեն, թե Իսրայելի օտար ափերում առաջացած մտքերն ու գաղափարները որքանո՞վ են տեղավորվում Քնեսեթում: Կթողնե՞ն: Դրանք հարյուր-միլիարդավոր դոլարներ են տալիս պետությանը, ինչի՞ մասին է խոսքը: Բայց կգան-կտեղավորվե՞ն: Պետություն չենք դառնում: Ինչ-որ մի բան է, որտեղ ամեն մեկն իր հաշիվն ունի: Հիմա ասում ենք շահերի խումբ: Հայաստանում ի՞նչ է լինելու: Ասենք X-ը գալու է հորեղբոր տղայի, նախկին կոլխոզի նախագահ իր մորաքրոջ աղջկա հետ.... Այսպես արյունակցական կապերով առաջացնելով լրացուցիչ մի բան, որն օգտվելու է իշխանության ամեն ինչից, Հայաստանը դիտվելու է որպես եկամտի և գործելատեղի դաշտ, բայց Հայաստանի զարգացմանը, ես կարծում եմ, ոչինչ չի տա: Ես չեմ ուզում կեղծավոր չլինել:
- Բացի այդ, դուք միշտ խոսում էիք այն մասին, որ Ռուսաստանի հետ մեր կեցվածքը պետք է կրավորական չլինի, և մեզ պետք է այնպես պահենք, որ ավելի շատ Ռուսաստանը համոզելու և այլնի տեղիք տա:
Լևոն- Մեր պետությունը Ռուսաստանի հետ հազար ու մի հարց ունի: Ոչ ոք դրան դեմ չէ: Ռուսաստանի հետ պիտի ինստիտուցիոնալ հարաբերություններ լինեն, ոչ ախպերական, տակից, ինչ-որ խմբեր և այլն: Մենք պիտի դադարենք երկրում հայ ժողովուրդ լինելուց, մենք պիտի լինենք Հայաստան պետություն: Իսկ պետության պահանջները, առաջին հերթին, ինստիտուցիոնալ են:
-Տեսնում ենք, օրինակ, Լեոնիդ Ազգալդյան գործչին, կամ մեր պատմության ընթացքում տարբեր մարդկանց, որոնք կուսակցական չէին: Բայց այս մարդիկ վճռորոշ պահին կարողանում էին երկրի սահման որոոշել, գծել ռազմավարություն՝ երկրի համար կարևոր ստրատեգիա: Երկրի ներքին հարցերում կարո՞ղ են լինել գործիչներ, որոնք չլինեն կուսակցական, չունենան պաշտոններ, բայց երկրում մթնոլորտ փոխեն և ազդեն նույն քաղաքական գործընթացների վրա:
ՀԱՅԿ- Ամեն ինչ էլ հնարավոր է: Բայց ինչ էլ որ ինքն անում է, ըստ էության, քաղաքականություն է: Մշակույթի մեջ էլ քաղաքական մաս կա: Կլինեն մշակութային գործիչներ, այլ ոլորտի մարդիկ, միևնույն է՝ նրանց նպատակը քաղաքական է դառնում: Այսինքն՝ եթե մարդիկ երկրում բան փոխելու նպատակ ունեն, այդ խնդիրն ինքնին վերածվում է քաղաքական խնդրի և դառնում է քաղաքական գործընթաց:
Լևոն- Այսինքն հարցն այսպես է. մենք խորշում ենք հակակուսակցական տեսակետ տանելուց: Կուսակցություն, բայց ոչ շահերի խմբեր: Կուսակցություններ պիտի լինեն, բայց անհատները կարող են և իրենք ստեղծել, այսինքն՝ հասարակական շարժումները և այլն, դրանք կուսակցություններ չեն: Պիտի համադրվի ամեն ինչը, բայց Հայաստանի քաղաքական համակարգին օդ ու ջրի նման պետք են իրական քաղաքական կազմակերպություններ: Ինչը, որ կուսակցությունները փնովում են, եղածն են փնովում, որովհետև չի բավարարում պահանջը: Բայց պիտի լինի, և նրանք պիտի հակադրվեն: Իսկ Ազգալդյանի ժամանակները պետության չգոյության շրջանն էր, այնտեղ անհատը կարող էր ամեն ինչ անել: Հետո ակտիվ մասսան ընդգրկվեց կուսակցությունների մեջ և այլն: Այսինքն՝ հակադրության կարիք չկա: Ամեն մեկն էլ կարող է ունենալ պետության քաղաքականության վրա ազդելու իր խողովակը: Նպատակը հայրենիքն ու պետությունն է, եթե դա կա:
ԷՄԻԼ-Ես, իհարկե, կիսում եմ տեսակետը՝ կապված մեկ գործչի, նույնիսկ՝ առանց կուսակցական պատկանելության, լուրջ ներդրման մասին: Սակայն քաղաքական փորձը ցույց է տալիս, որ նույնիսկ այն պետությունները, որոնք այդպիսի սկիզբ են ունեցել՝ մեկ ուժեղ գործչով, եթե չեն անցել ինստիտուցիոնալ ճանապարհ, դա իրավիճակային է: Կարող է խթանը լինել, բայց եթե քաղաքական կազմակերպությունները չեն ինստիտուցիոնալացվում, այսինքն՝ չի դառնում համակարգ, այդ մի գործոնի անցումից հետո, բնականաբար, նորից կառաջանան խնդիրներ, խնդիրներ և նորից խնդիրներ: Եթե բերենք Միացյալ Նահանգների օրինակը, կոնկրետ գործող համակարգ է, անձով չի պայմանավորվում: Այսինքն՝ դա մի մեխանիզմ է, մեքենա է, որի վարորդն է փոխվում, բայց մեխանիզմը մնում է նույնը: Այսինքն՝ առանց հաղթահարելու ինստիտուցիոնալացման ուղին, այսպիսի լուծումները կամ հաջողությունները, իմ կարծիքով, կլինեն զուտ իրավիճակային:
- Դուք նշեցիք, որ Հայաստանում ինչ-որ չափով նաև հասարակական պահանջն է կուսակցությունը հիմնում: Ձեր կարծիքով արդյո՞ք այս տարիների ընթացքում որևէ կուսակցություն չկարողացավ Հայաստանում արտահայտել հասարակական շահը, պետական շահը: Ունե՞նք նման կուսակցություն: Ինչո՞ւ չկայացավ մեր կուսակցական համակարգը:
Լևոն- Ձեր հարցը խորքային է: Երբ իրական տնտեսություն չկա, չկա բանվոր դասակարգ, մտավորականությունն անորոշ վիճակում է և այլն, դրանք առաջացնում են հեղհեղուկ տնտեսական հասարակական հարաբերություններ, հեղհեղուկ քաղաքական իրավիճակ: Հիմա հարցին երկրորդ մասից պետք է մոտենալ: Քաղաքական պատասխանատու սուբյեկտը՝ էլիտան, պարտավոր է դրանք ստեղծել, և մոռանա Մարքսիզմը, որ ինքը օբյեկտիվորեն կառաջանա: Մեզ մոտ չի առաջանում, եղածներն էլ, թող թույլ տրվի ասել, «վարի գնացին», կերպարը կորցրին, բովանդակությունը կորցրին, և հիմա հասկանալի չէ, թե խորհրդարանում ժողովրդի ստվար, չունևոր 80 %-ի պայմանական շահերն ովքե՞ր են արտացոլում: Մի մարդ չկա մեջը: Ուզում եմ ասել՝ այստեղ քաղաքական և մտավորակա էլիտայի պատասխանատվության հարցն է, որ ինքն օգնի պետությանը բարձրացնել, ոչ թե օգտվի վիճակից, որ իր քրոջը տեղավորի:
ՀԱՅԿ- Այս ընթացքում մի փոքր նեպոտիզմ առաջացավ, սեփական բարեկամների արխիվից ամենավերջինին գտնել-որոնել, սեփական կուսակցության մեջ պաշտոններում տեղավորել: 1990-ական թթ. կուսակցությունների կազմակերպման մեխանիզմներ կային, բայց 1996-ից՝ կեղծված ընտրություններից հետո, երկիրն ամբողջությամբ իր ուղուց շեղվեց. այդպիսի ֆիլմ կա «Поворот не туда»: Եվ այդ ժամանակ երկրի ղեկին նստեցին այն մարդիկ, որոնք պետության ինստիտուցիոնալացման հետ շատ կապ չունեին: Առաջացավ նեպոտիզմը՝ արյունակացական կապերով ցեղախմբային հարաբերությունների կառավարման ինչ-որ մոդել, որն ինստիտուցիոնալ համակարգ, քաղաքական կուսակցություն չի սիրում: Սիրում է այն, ինչ այսօր մեր երկրում կա: Բայց սա չի նշանակում, որ պետք է այս ճանապարհով շարունակել, որովհետև սա Հայաստանի շահի հետ ընդհանրապես կապ չունի: Իշխանությունը պետք է մի բան հասկանա՝ որքան պետությունը թուլանա, իշխանությունն էլ է նույնքան թուլանալու: Ի վերջո, երկրում պետք է մարդ մնա, որ օլիգարխն այդ մարդուն, այսպես ասենք, ծառայեցնի իր նպատակներին, հարստահարի: Այլ տարբերակ չկա: Պետության բնական պահանջն իշխանության առջև այդ խնդիրը դնում է, պարզապես մեզ մոտ գործընթացի կեղծման խնդիր է առաջացել: Հասարակության իրական պահանջը բացարձակապես այլ է այս պահին:
Շնորհակալություն: Հարգելի ունկնդիրներ հիշեցնենք՝ լսում էիք «Cui prodest» կամ ում է ձեռնտու» հաղորդաշարը: Տաղավարում աշխատում էր Հայկուհի Մինասյանը: Իսկ հաղորդաշարի մեր այսօրվա հյուրերը Մանկավարժական համալսարանի Քաղաքագիտության և իրավունքի ամբիոնի վարիչ, քաղաքական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, հաղորդաշարի հեղինակ Լևոն Շիրինյանն էր և քաղաքական գիտությունների թեկնածուներ Հայկ Սուքիասյանը և Էմիլ Օրդուխանյանը: Հաջողություն:




Բեռնեք Հայկական Լրատվական Ռադիոյի հավելվածները այստեղ՝




website by Sargssyan