Chat with us, powered by LiveChat
Բաժանորդագրվել

Մուտք գործել

Կամ

Չի կարող լինել դատարկ!

Չի կարող լինել դատարկ!

Գաղտնաբառի վերականգնում

Գրանցվել

Կամ

Error message here!

Error message here!

Error message here!

Մոռացել ե՞ք գաղտնաբառը։ Մուտքագրեք ձեր էլ.հասցեն եւ դուք կստանաք նոր գաղտնաբառ։

Էլ. հասցեն գրանցված չէ։

Վերադառնալ

Close

Իշխանություններին մաղթում եմ... ընդդիմություն. «Cui prodest» կամ ում է ձեռնտու

ԲԱԺԱՆՈՐԴՆԵՐԸ ԽՐԱԽՈՒՍՈՒՄ ԵՆ ԽՈՍՔԻ ԱԶԱՏՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ՍՏԱՆՈՒՄ ՈՐԱԿ ՊԱՀԱՆՋԵԼՈՒ ԻՐԱՎՈՒՆՔ
Հետևե՛ք մեզ YouTube-ում

Րաֆֆուն քննադատում են, թե ծաղիկ դրեց, աղոթեց, բախման չգնաց: Բախման գնացողներին ասում են, թե ժողովրդին կրակը գցեց, վիրավորնեն ունեցանք, դա պայքարի ձև չէ: Տանը նստողներին էլ դավաճան են հանում: Մենք թույլ չենք տալիս, որ Հայաստանում կայանա ընդդիմություն, ու սա թե՛ պետական, թե՛ հասարակական մակարդակով:

Հաղորդման սղագրություն


_ Ողջույն, հարգելի ռադիոլսողներ և ռադիոդիտողներ: FM 106.5 հաճախությամբ իր աշխատանքն է սկսում «Cui prodest կամ «Ում է ձեռնտու» հաղորդաշարը: Տաղավարում աշխատում են Հայկուհի Մինասյանը և հաղորդաշարի հեղինակ, Խ. Աբովյանի անվան Մանկավարժական համալսարանի քաղաքագիտության և իրավունքի պատմության ամբիոնի վարիչ, քաղաքական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Լևոն Շիրինյանը: Ողջույն, պրն. Շիրինյան: Հիշեցնենք` բոլոր ցանկացողները կարող են մեզ դիտել «Lratvakan.am» կայքում: Այժմ անցնենք հաղորդման առանցքին. այսօր խոսելու ենք ներքաղաքական զարգացումների մասին: Ինչպե՞սստացվեց, որ Հայաստանում, ինչպես ձևակերպում են, ընդդիմությունն իշխանությունից վատն է: Ունենք մի ընդդիմություն, որը որևէ բանի, կարծես, չի ընդդիմանում. ինչ-որ ժամանակ ձևանում են, թե ընդդիմադիր են, բողոքում են, հենց գալիս է պաշտոն բաժանելու շրջանը, ընտրություններից առաջ, կամ կոալիցիա են կազմում, կամ համագործակցում են իշխանությունների հետ: Ինչպե՞ս, ո՞ւմ հիմքերը, ինչո՞ւ:
_ Ես բացարձակ համաձայն եմ ձևակերպման մի մասի հետ, մյուս մասն ինձ համար ընդունելի չէ, որովհետև քաղաքագիտությունը, ինչպես արդեն ասել ենք, կողմնակալ լինելու իրավունք չունի: Չեմ ուզում ասել՝ դուք կողմնակալ եք, պարզապես հարց է. դա մեկ: Երկրորդ, ես կարծում եմ, որ քաղաքագիտությունը խնդիր ունի օժանդակելու քաղաքական գործընթացի զարգացմանը, նրա սուբյեկտների փոխհարաբերությանը, և նրանց տրամաբանության առաջընթացին: Անշուշտ, կա իշխանություն, բայց կա նաև ընդդիմություն, ընդդիմության 2 տարբերակ. Հայաստանում ֆոկուս է արվել, և այդ ֆոկուսն աշխատում է, հավանաբար, արդեն 10 տարի. ձևավորվում է ընդդիմություն, որը հետո պարզվում է, որ այնքան էլ ընդդիմություն չէ, և ոչ միայն ընդդիմություն չէ, այլ ընդհակառակը՝ նորին մեծություն իշխանության ընդդիմությունն է: Սա քաղաքական դասական ընկալման իմաստով ընդդիմություն չէ, ուրիշ բան է. նա փակում է ընդդիմության կայացման ճանապարհը և, բնականաբար, չի օգնում երկրի զարգացմանը: Սա հատուկ է այն ռեժիմներին, այն հասարակություններին, որտեղ սոցիալ-դասակարգային տնտեսական և քաղաքական հարաբերությունները զարգացած չեն, լղոզված են (ներողություն եմ խնդրում այս բառի համար), որովհետև այս բոլորը հստակ չէ, չի կայացել հասարակության սոցիալ-դասակարգային կառուցվածքը, կամ, նորագույն տերմինով՝ հասարակության ստրատիֆիկացումը, դասական իմաստով գոյություն չունի: Այս պայմաններում ավտորիտար ռեժիմը, որ ուզի-չուզի ավտորիտար է դառնում (սովետական ժառանգություն, որից հետո էլ դեմոկրատիայի խաղ էր շատ անգամ), ինքն իր համար ընդդիմություն է ստեղծում, բայց սա չի նշանակում, որ երկրի քաղաքական, տնտեսական, հոգևոր զարգացման պահանջները բավարարվեցին: Դրա համար առաջանում է նաև իրական ընդդիմություն. հիմա դա կա՞, թե՝ չկա: Իհարկե՝ կա: Ես կասեի՝ ընդհակառակը. այս պաշտոնական ընդդիմության կողքին՝ սոցիալիստական, ոչ սոցիալիստական, այս բոլորով հանդերձ, ձևավորվեց ազգային դեմոկրատական ուժերի համախումբ, որը մեր աչքի առաջ քաղաքական պայքար է մղում: Դուք ինքներդ, կարծեմ, լուր էիք տալիս այդ մարդկանց, կազմակերպություների պայքարի մասին, որոնք, իրենց պատկերացմամբ, ստեղծում, կերտում են Հայաստանի ապագան: Սա իրական ընդդիմություն է, որն ինստիտուցիոնալացման ճանապարհ է անցնում, այն մյուսն ինստիտուցիոնալ է իշխանության կամքով. դրա համար ժողովրդի մեջ ո՛չ հետաքրքրություն է առաջացնում, ո՛չ վստահություն կա, ո՛չ էլ պետության կայացմանն է ծառայում: Որպեսզի իմ խոսակցությունը մերկապարանոց չլինի, կոնկրետ օրինակներով խոսեմ. կարծեմ՝ փետրվարի 5-ին էր, որպես փորձագետ հրավիրված էի ԲՀԿ համաժողովին, որտեղ նորմալ քննարկում է եղել: Լսել եմ, թե ինչպիսի աղեկտուր ձայներով խոսում էին Հայաստանի կործանման վերաբերյալ, կարծում էին, որ եթե Հայաստանը այս, այս, այս չլինի, հետո նաև այդ Սահմանադրությունն ընդունի և այլն.... Հիմա այս մարդիկ նույն ջերմեռանդությամբ, չամաչելով և իրենց խոսքը մոռանալով՝ խոսում են Հայաստանում եղած կուրսի փոփոխության մասին. հիմա էլ ասում են՝ եթե այս տարբերակը չընդունվի, Հայաստանը կկործանվի: Իսկ առաջ ասում էին՝ եթե ընդունվի, կկործանվի: Հիմա սա ընդդիմությո՞ւն է, թե՝ չէ: Սա իշխանության խաղն է, որն արժանապատիվ խաղ էլ չէ, բայց բոլոր դեպքերում կա: Բայց մենք փողոցում տեսանք նաև ուժերի, որոնք իրենց տեսակետով, իրենց պատկերացումով հստակ իրենց ընկալած Հայաստանի համար դաժան կռիվ են տալիս, և ես համարձակվում եմ կրկնել, նրանց անվանում եմ ազգային դեմոկրատական ուժերի համախումբ. սա ընդդիմություն է: Մի մասին դա դուր է գալիս, մի մասին՝ ոչ: Օրինակ՝ սոցիալիստական կուսակցություն կա, որն իրեն հռչակել է ընդդիմություն, բայց իշխանության հետ անընդհատ խաղերի մեջ է, պաշտոն են ստանում, դուրս են գալիս, ներս են մտնում, և նրանց թվում էր, թե դաշտը զբաղեցրել են: Կան նաև ոչ սոցիալիստական ուժեր, որոնք հիմա շատ նեղացած են, որ ընդդիմություն է առաջացել, որն իր բնական տեղում է: Հիմա ինչքանո՞վ զարգացում կունենա, սա է հարցը:
_ Շատ լավ, պրն. Շիրինյան: Ձեր նշած ընդդիմադիր մարդիկ, որոնք վերջին օրերին անընդհատ ԿԸՀ-ի դիմաց էին, գալիս էին, պտտվում, գնում, բայց այն մարդիկ, ովքեր ցանկանում էին տեր կանգնել իրենց ՈՉ-ին, ասում էին՝ մենք ինչպե՞ս գնանք այս ընդդիմության հետևից, ովքե՞ր են այստեղ մեր առաջնորդները. օրինակ՝ Րաֆֆի Հովհաննիսյանը ծաղիկներ էր տանում, փորձում դնել, ոստիկաններն արգելում էին, կամ անցած անգամ գնաց աղոթելու, մի երրորդ անգամ «Ժառանգության»՝ հասարակական վստահություն վաստակած պատգամավորներին փոխարինեց այլ պատգամավորներով, քաղաքական գործիչներով, որոնք հասարակության համար ընդունելի չէին : Շատերն այսօր ասում են՝ այո, ես պատրաստ եմ ՈՉ-ի հետևից գնալ, բայց տեսնելով, թե ով է առաջնորդում ՈՉ-ի ճամբարը, շարժումը, հրաժարվում են գնալ:
_ Այստեղ երկու հարց խառնվում են իրար. ծաղիկ դնել-չդնելն է, աղոթել-չաղոթելը տոխնոլոգիական մասը, և կա գործընթացը, որն արդեն գնացել է: Երկուսին էլ կարող եմ պատասխանել հետևյալ կերպ. եթե իշխանությունը ոստիկանության հզոր պատնեշներով ճանապարհները փակում և ամեն գործողություն քննարկում է օրենքի պաշտպանության տեսակետից, ընդդիմությունը, որը զինված չէ և չի էլ ուզում զինվել, և մենք էլ չենք ուզում, որ զինվի, ինչպե՞ս է հարցը լուծելու:
_ Ծաղիկ դնելով հաստատ չի լուծվելու:
_ Պատասխանն այսպիսին է՝ եթե դուք ծաղիկ դնելու պարագայի հետ համաձայն չեք, գնացեք քար դրեք. սա տեխնոլոգիական մասն է: Ես, համենայն դեպս, կարծում եմ, որ այստեղ չպիտի բևեռվենք: Իսկ մեկը խոսում է Հայաստանի ապագայի մասին և կռիվ է տալիս նախարարական տեղերի համար, սա ինչպե՞ս եք բացատրում. սա էլ իշխանության հետ է: Մնացածներին ՝ կուսակցությունների, խմբակցությունների ղեկավարներին պիտի կանչեք, նրանց հետ խոսեք, հարցնեք, Րաֆֆի Հովհաննիսյանին կանչեք, թող ինքը բացատրի, թե դա ինչի էր անում: Րաֆֆի Հովհաննիսյանը մի քանի տարի է՝ դերակատարություն է ստանձնել, խոսում է արևմտյան քաղաքական մշակույթի պարամետրերով, խոսում է Հայաստանի բարեփոխումների մասին, որն ուզում էիք, արևմտյան քաղաքական մշակույթի լավագույն ավանդույթները փորձում է Հայաստան տեղափոխել, ինչո՞ւ դրա մասին ոչ ոք չի խոսում:
_ Որովհետև խոսում էր դրա մասին, բայց (սա իմ կարծիքը չեմ հայտնում, այլ բարձրաձայնում եմ իմ լսած տեսակետները), oրինակ, երբ խորհրդարանական ընտրությունների ժամանակ «Ժառանգության» այս ընտրախավը, որ ձևավորվել և պայքարում էր ամեն տեղ՝ թե՛ փողոցում, թե՛ ամեն կրպակի վրա, օրենսդրական մակարդակով, այս մարդկանց դուրս հանեց և բերեց այլ պատգամավորների. այստեղ արդեն այս վստահությունը արևմտյանարժեքների նկատմամ, ժողովրդի հավատը, որ այս մարդն անկեղծ է իր արժեքներում, կորավ:
_ Այդ դեպքում ինչո՞ւ են հետևից գնում:
_ Բայց այլևս չեն գնում, դա է հարցը:
_ Ինչպես չեն գնում, այս հանրաքվեի օրերին հետևից գնացող չկա՞ր: Միշտ վերափոխումների իրական ծրագրով առաջ գնացող ռադիկալ ուժի հետևից շատ դժվար է գնալ, և մարդիկ չեն գնում, որովհետև ուզում են և՛ հանգիստ լինի, և՛ բարեփոխում, այսինքն՝ ուզում են Ֆրանսիայի քաղաքական կյանքը Հայաստանում, բայց Ֆրանսիայի իրականությունն ուրիշ է, Հայաստանինն՝ ուրիշ: Դուք կմտածե՞ք, որ ուրիշ երկրներում կարիք լինի այնպիսի գործողություններ անել, ինչպպիսին՝ Հայաստանում: Ինձ համար տարօրինակ է, հասկանալի չէ, բայց բացատրելի է, թե Հայաստանի նման աղքատ երկրում ինչի է պետք այսքան ոստիկան. փոխանակ տնտեսությունը, կյանքը կարգավորվի, բողոքելու առիթներ չլինեն, ոստիկանության շարքերն են շատանում: Եթե իշխանությունը ընտրությունների արդար անցկացման 100 տոկոսանոց երաշխիք տար, այն ժամանակ ոչ մի բանի կարիք էլ չէր լինի. ժողովուրդը կիմանար՝ ում հետևից գնալ, ում հետևից չգնալ, այս հարցը չէր առաջանա: Բայց դուք պետք է նկատի ունենաք, որ այդ հարցերը նաև շրջանառության մեջ են դրվում: Ես, օրինակ, հիշում եմ 1996թ., երբ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը 2-րդ անգամ ընտրվում էր, հայոց սպարապետը ավտոմատով կանգնեց և ասաց՝ ընտրված էլ լինի, չի անցնելու, և վերջ: Այսքանից հետո ժողովրդի մեջ այդ վստահությունը չկա: Հիմա հարցը կարգավորելու համար անընդհատ ստեղծվում են խմբեր, բայց չի կարգավորվում: Սա, հավանաբար, օբյեկտիվ իրողություն է, որի մեջ կա մի պահանջ, որը պիտի կատարվի: Հայաստանի քաղաքական էլիտան պարտավոր է ոչ թե անընդհատ ասել՝ ընդդիմությունը թույլ է, այլ ինքը պիտի աշխատի, որ ընդդիմությունն ուժեղ լինի, դրա համար նաև հովանավորվող ընդդիմություն պիտի չլինի: Մենք տեսանք, թե ովքեր էին ուղտերի քարավաններով գնում. գնացին-եկան և սկսեցին քարոզչությունով զբաղվել, բայց ես մեր նախագահի իրական, սթափ մտածողությունը շատ եմ հավանում, կանխատեսել էի և հիմա հաստատում եմ՝ նախագահը ճիշտ արեց, որ նրանց, ովքեր գնացին և իր մոտ երդվեցին, այլևս չօգտագործեց: Հիմա ընդդիմություն էի՞ն, թե՝ չէ. դրա համար պետք է թողնել դաշտը կայանա: Եթե ուզում եք պետություն ստեղծվի, որը Սովետական Սոցիալիստական Հանրապետություն չէ, որտեղ պրոլետարիատի դիկտատուրա հաստատել հնարավոր չէ և աշխարհով մեկ դա ընդունելի չէ, օգնեք, որպեսզի ընդդիմությունը կայանա, օժանդակեք ընդդիմության կայացմանը, ոչ թե սուտ «ընտրություն» սարքեք, բոլոր ճանապարհները փակեք:
_ Շատերն ասում են, որ քաղաքական պայքարի միջոցով ինչ-որ բան փոխելու հույսը կորցրել են, և ասում են, որ եթե ուզում ես երկրում ինչ-որ բան փոխել, ապա գլուխդ կախ, բերանդ փակ աշխատիր տարբեր ոլորտներում՝ մեկը մշակույթի, մյուսը՝ ծրագրավորման, երրորդը՝ տնտեսության ոլորտում: Արդյո՞ք այս կերպ հնարավոր է ինչ-որ բան փոխել:
_ Մի մասն էլ ասում է՝ ընդվզիր: Անշուշտ և՛ այս են ասում, և՛ այն են ասում, բայց մի բան ակնհայտ է՝ երկիրն այս ճանապարհով չի կարող ապագա ունենալ: Հիմա մի դժբախտ բան կա, որ մեր ժողովրդի բնավորության մեջ դրսևորվում է՝ արտագաղթը: Դեռևս 1912թ. Հովհ. Թումանյանն իր հրապարակախոսության մեջ ասում էր՝ հայ ժողովուրդը գտել է հարցի լուծման ճանապարհը՝ լինի դա թուրքական դժվարությունից, թե՝ այլ, երկրից գնում է, գնում է, ու գնում.... Սրան պետք է վերջ տրվի, ժողովուրդի պիտի ակտիվանա: Թումանյանի այս խոսքը, ես կարծում եմ, այսօր պիտի հիշեցվի որպես բացասական, անթույլատրելի միտում: Երկրորդ, իմ կարծիքով՝ հուսահատվելն անթույլատրելի է, մանավանդ՝ հստակ պիտի գիտակցել, որ հուսահատ ժողովուրդը պատմության ասպարեզը թողնում է՝ շուտ կամ ուշ: Երրորդ, ես պիտի ասեմ՝ բարեկամնե՛ր, չափազանց դժվար է պետություն ստեղծելը, դա տասնյակ, հարյուրավոր տարիների դաժան պայքար է: Վերցնենք Ֆրանսիայի պատմությունը. 4-5 անգամ դաժան հեղափոխությունների ճանապարհով է անցել: Իհարկե, մենք գիտենք, որ մեր տարածաշրջանում, մեր պարագայում դա թույլատրելի, ցանկալի չէ, բայց դա չի նշանակում, որ ժողովրդի վերածննդի ճանապարհը պիտի փոխվի. պետք է ձևեր գտնեն երկիրը կարգավորելու համար, և վստահ եղեք, որ եթե այսօր չգտնվի այդ ճանապարհը, վաղը կգտնվի: Ընդդիմությունը կայանալու է փողոցում, ճանապարհը գտնվելու է փողոցում, չի լինելու արհեստական ձևերով, ցանկություններով: Դա լինելու է, բայց դրա համար պետք է լավատեսությունը պահել և պայքարը շարունակել, և կան մարդիկ, որոնք շարունակում են: Օրինակ՝ այս հանրաքվեից հետո առաջացած սոցիալ-դեմոկրատական ուժերի համախումբը, որը կուսակցություն չէ, կոնֆեդերատիվ կառույց է, նվաճում է: Այս խմբի ղեկավարները՝ Րաֆֆի Հովհաննիսյանը, Ժիրայր Սեֆիլյանը, Արմեն Մարտիրոսյանը, Լևոն Զուրաբյանը, Արամ Մանուկյանը, եթե շարունակենք, հարյուրի կարող ենք հասնել, ընդդիմության էլիտար մասն է կազմում, ունի հատուկ պատասխանատվություն ՀՀ-ի հանդեպ, որովհետև տասնյակ տարիներ ընդդիմություն չի կայանում, սա առիթ է փողոցում պայքարող, փողոցում ստեղծված ընդդիմության կորիզն ընդլայնելու, բովանդակությունն ավելի լավացնելու և առաջ գնալու: Դրա համար պետք է կողքները նայեն՝ այդ սարքովի ընդդդիմության գործունեությունը և գնան այն հունով, որը կստեղծի Հայաստան և հայրենիք: Նման երկրները պարտադիր պետք է ունենան ընդդիմություն, ինչպիսին մերն է, և դա հստակ է. բևեռներ են առաջանում, կա Հանրապետական՝ իր պիգմեյներով (ում ուզում եք`մտցրեք նրանց դրեք, ամեն մեկը թող ձեռքы դնի իր խղճին և ասի, թե պիգմեյներն ովքեր են), այս կուսակցությունը իշխանության բևեռն է՝ խորհրդարանից ներս, թե դուրս, կարևոր չէ, մյուսը ազգային-դեմոկրատական ուժերի համախումբն է, որը երկրորդ բևեռն է: Ուրեմն սա անպայման պետք է կայանա, չի կարելի չգնալ առաջ, որովհետև նրանց շարքերում կան տեսաբաններ, օրինակ՝ Չուգասզյանն ինչո՞վ է պակաս: Սրանց մեծ մասին չեմ ճանաչում, բայց ինձ համար կարևոր էլ չէ. կա էլիտար այս խումբը, և պետք չէ անընդհատ սրանց վարկաբեկել՝ ինչու այսպես չեն անում: Ասեմ՝ ինչու. որովհետև եթե իշխանությունը ոստիկանական պատնեշ է ստեղծում, ուրեմն դա կարելի է հաղթահարել ուժով, բայց ակնհայտ է, որ այս մարդիկ չեն ուզում ուժ, մենք էլ չենք ուզում: Դա նշանակում է, որ ընթացքը պետք է դնել դեմոկրատական ընթացակարգի մեջ, հրաժարվել գայթակղությունից, սեփական թոռների, ծոռների՝ չեղած ապագա Հայաստանում ապահով աթոռ ապահովելու համար չի կարելի ընտրությունները կեղծիքի մեքենայի վերածել, անթույլատրելի է: Հիշենք, որ մենք ունենք իրավական, քաղաքական կյանքի հազարավոր տարիների լավագույն ավանդույթներ, և դրանք դրսևորվել են մեր պետականությունների մեջ և առաջին հանրապետության կյանքի մասն են եղել: Ուրեմն, սրանով պիտի առաջ գնալ, իսկ իրենց հաջողություն պետք է ցանկանալ, վերլուծողներին էլ խորհուրդ տալ՝ անընդհատ մի որոնեք վատ բաներ, տեսեք՝ այդ Րաֆֆիի արածի մեջ լավ բան չկա՞: Այսինքն՝ մեր խնդիրը ոչնչացնելն է. ինչո՞ւ աղոթեց, լավ արեց, հայ մարդ է՝ աղոթել է, ընդհակառակը՝ ով չի աղոթում՝ հայ չէ: Քրիստոնեական բան է արել, մատի փաթաթան են դարձրել: Իսկ երբ երդվում էին բոլշևիկյան այդ տոմսերի՝ Լենինի գլխի վրա, սա արտառո՞ց չէ: Ես ոչ նրա կողմն եմ, ոչ՝ նրա. քաղաքագիտությունը ձեզնից պահանջում է՝ եղեք գործընթացի կազմակերպման դրական իմպուլսների զարգացման կողմնակից, որպեսզի կայանա, որ 5 տարի հետո նորից չասեք՝ ինչու չկայացավ. եթե ոչնչացնեք, ինչպե՞ս կկայանա:
_Շնորհակալուն պրն. Շիրինյան: Հարգելի ունկնդիրներ, հիշեցնենք՝ լսում էիք «Cui prodest կամ «Ում է ձեռնտու» հաղորդաշարը: Տաղավարում աշխատում էին Հայկուհի Մինասյանը և հաղորդաշարի հեղինակ, Խ. Աբովյանի անվան Մանկավարժական համալսարանի քաղաքագիտության և իրավունքի պատմության ամբիոնի վարիչ, քաղաքական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Լևոն Շիրինյանը: Հաջողություն:

Բեռնեք Հայկական Լրատվական Ռադիոյի հավելվածները այստեղ՝




website by Sargssyan