Բաժանորդագրվել

Մուտք գործել

Կամ

Չի կարող լինել դատարկ!

Չի կարող լինել դատարկ!

Գաղտնաբառի վերականգնում

Գրանցվել

Կամ

Error message here!

Error message here!

Error message here!

Մոռացել ե՞ք գաղտնաբառը։ Մուտքագրեք ձեր էլ.հասցեն եւ դուք կստանաք նոր գաղտնաբառ։

Էլ. հասցեն գրանցված չէ։

Վերադառնալ

Close

Սարսանգի ջրամբար՝ մեր ծանր հրետանին. «Կենսոլորտ»

ԲԱԺԱՆՈՐԴՆԵՐԸ ԽՐԱԽՈՒՍՈՒՄ ԵՆ ԽՈՍՔԻ ԱԶԱՏՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ՍՏԱՆՈՒՄ ՈՐԱԿ ՊԱՀԱՆՋԵԼՈՒ ԻՐԱՎՈՒՆՔ
Հետևե՛ք մեզ YouTube-ում

Ադրբեջանը բոլոր ատյաններում՝ ՄԱԿ-ում, եվրոպական բոլոր կազմակերպություններում, մշտապես ահազանգում է, որ իրենց բոլոր ջրային ռեսուրսները կտրում են Հայաստանի տարածքից, իրենք չեն ստանում ջուր, իրենց տարածքները չորանում են: Նրանց տարածքների մեծ մասն անապատային, կիսաանապատային լանդշաֆտներ են, և այսօր առանց ոռոգման այդտեղ ոչինչ անել հնարավոր չէ: Ինչպես օգտագործել մեր ունեցած ջուրը մեծ քաղաքականությունում, որն է Սարսանգի ջրամբարի դերը և ինչ կլինի ադրբեջանական գյուղերի հետ, եթե մենք դադարենք բարի կամքի դրսևորում ցուցաբերելուց:

Հաղորդման սղագրությունը

Ողջույն հարգելի ռադիոլսողներ, նաև՝ ռադիոդիտողներ: «Լրատվական ռադիո»-ի եթերում իր աշխատանքն է սկսում «Կենսոլորտ» հաղորդումը: Տաղավարում աշխատում է Լուսինե Հովակիմյանը: Այսօր մենք խոսելու ենք Սարսանգի ջրամբարից: Թեման մանրամասն բացահայտել ինձ կօգնի ԵՊՀ ֆիզիկական աշխարհագրության և ջրաօդերևութաբանության ամբիոնի վարիչ, աշխարհագրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Թրահել Վարդանյանը: Ողջո՛ւյն և շնորհակալություն հրավերն ընդունելու համար:
_ Բարև Ձեզ: Ես նույնպես շնորհակալ եմ:
_ Պրն. Վարդանյան, նախևառաջ փորձենք մի այսպիսի բան հասկանալ. Սարսանգի ջրամբարը և, ընդհանրապես, ջրամբարները, ջուրը՝ որպես ռազմավարական ռեսուրս, մեզ համար բավականին կարևոր են, և մենք այս դարաշրջանում և աշխարհաքաղաքական իրավիճակում կարծես թե այն քիչ պետություններից ենք, որ ունենք այդ ռեսուրսները: Եթե փորձենք ընդհանուր գնահատական տալ, որքանո՞վ ենք կարողանում ճիշտ օգտագործել այդ ռեսուրսը:
_ Նախ դուք ճիշտ ասացիք՝ ռազմավարական ռեսուրս. կուզենայի հենց դրանից սկսել: Դեռևս 1998թ. անգլիական հետազոտությունների կենտրոն-ինստիտուտը աշխարհի ջրային ռեսուրսների վերաբերյալ բավականին լուրջ ուսումնասիրություններ էր կատարել և ՄԱԿ-ի պաշտոնական նիստերից մեկում հայտարարարեց, որ մոտ ապագայում ջրային ռեսուրսները և ջուրն ընդհանրապես դառնալու են ամենակարևոր ռեսուրսներից մեկը, եթե ոչ՝ ամենակարևորը: Եվ նա նշեց, որ 21-րդ դարում շատ հնարավոր է, որ բոլոր ռազմավարական հարցերը, այսօր ընթացող պայքարը՝ հիմնականում նավթի համար, դառնա պայքար ջրի, ջրային ռեսուրսների համար: Եվ շեշտեց, որ այն երկրները, որոնք ունեն ջրային ռեսուրս, մոտ ապագայում՝ երևի 21-րդ դարի վերջին, կարող են իրենց կամքը թելադրել այն երկրներին, որոնք չունեն այդ ռեսուրսները: Բնականաբար, եթե այդ տեսակետից ենք նայում, մենք, ճիշտ է, փոքր, լեռնային երկիր, բայց բավականին հարուստ ենք ջրային ռեսուրսներով: Թվային տվյալներով եթե ասենք, ապա մեկ շնչին տարեկան բաժին է ընկնում մոտավորապես 2000 խմ-ից մի փոքր ավելի ջրային ռեսուրս, և եթե այս թիվը համեմատենք աշխարհի երկրների միջին ցուցանիշի հետ, ապա ստացվում է, որ մենք ջրային ռեսուրսներով միջին ապահովվածության երկիր ենք:
_ Բայց գոնե միջին ճիշտ բաշխվածություն կարողանո՞ւմ ենք ապահովել:
_ Միջին ապահովվածության երկիր ենք, և ո՞րն է խնդիրը. մենք, և ոչ միայն մենք, շատ ու շատ երկրներում դա կա, առավել ևս՝ մեզ մոտ, այդ եղած միջինն էլ, թեկուզ նվազագույնն էլ այսօր նախ տեղաբաշխված է խիստ անհավասարաչափ, երկրորդն էլ՝ մենք չենք կարող ճիշտ և արդյունավետ օգտագործել, կառավարել եղած ջրային ռեսուրսները: Ջրային ռեսուրսների ճիշտ կառավարման այդ մեխանիզմները, որքան էլ փորձենք թղթի վրա գրել, կառուցել, բայց դրա համար ժամանակ, լավ մասնագետներ են պետք, ջրային ռեսուրսների լավ քաղաքականություն է պետք քաղաքական տեսակետից իրավական վարելու, որ կարողանանք ճիշտ կառավարել մեր ջրային ռեսուրսները: Այսօր այդ խնդիրը կա:
_ Անդրադառնանք կոնկրետ Սարսանգի ջրամբարին, որը մեզ համար հատկապես կարևոր է: Գիտենք, որ հակառակորդը բազմիցս փորձում է մեզ մեղադրել իրենց գյուղերն առանց ջրի պահելու մեջ, Արցախի Հանրապետությունը բազմիցս հայտարարությամբ հանդես է եկել, որ ջրամբարի ջուրը կարելի է օգտագործել համատեղությամբ: Եվ հատկապես այս տեսանկյունից հարցը հասկանալու համար ես առաջարկում եմ լսել տեսակետ, թե արդյոք մենք պետք է այս համատեղության սկզբունքն առաջարկենք հակառակորդին, այնուհետև Ձեզ կլսենք:
_ Արցախի իշխանությունները պետք չէ բացատրեն՝ թող գան, Սարսանգի ջրամբարից իրենք էլ օգտվեն, ջուր տանեն: Հստակ է, ես դա ասել եմ և կրկնում եմ. ոչ մի կաթիլ ջուր չեք ստանալու: Եթե ստացաք, դա պետք է լինի բացառապես օճառաջուր: Մնացածը՝ ջուր՝ մի կաթիլը մի տոննա նավթի, բենզինի փոխարեն, ջուր՝ տարածքի կարգավորման, հայրենիքը վերադարձնելու դիմաց, և մեծ ջուր՝ խաղաղության պայմանագրի դիմաց: Այլապես ոչ մի կաթիլ ջուր էլ չի տրվելու, պիտի չտրվի: Եվ թող սիրո բացատրություններ չանեն առ աշխարհ:
_ Մենք լսեցինք քաղաքագետ պրն. Շիրինյանին: Նա, իհարկե, հարցը մեկնաբանում է ավելի աշխարհաքաղաքական տեսանկյունից: Ունի՞ արդյոք Սարսանգի ջրամբարն այն ներուժը, որը կկարողանա մեզ օգնել առաջ քաշել բոլոր այն հարցերը, որ քիչ առաջ բարձրացրեց պրն. Շիրինյանը:
_ Եթե անդրադառնանք քիչ առաջ հնչած ձայնագրությանը, բնականաբար, այստեղ ռացիոնալ հատիկ, իհարկե, կա: Քաղաքական առումով այստեղ մի քիչ կոշտ է դիրքորոշումը, և շատ հարցերում կարելի է այդ կոշտությունը փոխարինել դիվանագիտական այն քայլերով, որոնց միջոցով կարելի է հասնել հաջողության: Ինքը շեշտեց նաև նավթը և այլն: Քիչ առաջ իմ մեջբերած հետազոտությունների կենտրոնի հայտարարության մեջ ասվում է, որ մոտ ապագայում 1լ կամ 1 խմ ջուրը մի քանի անգամ ավելի թանկ կարժենա, քան՝ նավթը: Դա հստակ լինելու է, և այդպես էլ շարունակվելու է: Ի՞նչ ռազմավարական նշանակություն ունի Սարսանգը տվյալ դեպքում: Որպեսզի պատկերացնենք նրա ռազմավարական նշանակությունը, կուզենայի մի փոքր անդրադառնալ, թե իրենից ինչ է ներկայացնում այդ ջրամբարը, իրո՞ք այդքան մեծ է, հզոր է, տարածաշրջանային առումով որևէ արժեք է ներկայացնում, թե՝ ոչ: Ջրամբարը կառուցված է Արցախի տարածքում՝ Թարթառ գետի միջին հոսանքում: Թարթառը ոչ միայն Ղարաբաղի, այլև ՀՀ ամենաերկար գետն է: Մեր Արփան սկիզբ է առնում Սյունիքի բարձրավանդակի հյուսիս-արևմտյան մասից, ճիշտ հակառակ՝ արևելյան մասից, գրեթե նույն ակունքներից, միայն թե ջրբաժանի հակառակ մասից սկիզբ է առնում Թարթառ գետը՝ 3100-3200մ բարձրությունից: Սրա միջին մասում կառուցվել է Սարսանգի ջրամբարը: Այդ գետն իր երկարությամբ մոտավորապես, դեռ մի փոքր էլ՝ ավելին, համապատասխանում է մեր Ախուրյան գետին: Բայց եթե Ախուրյանի և Թարթառի ծախսը համեմատենք, Ախուրյանինը մի փոքր ավելի շատ է: Բոլոր ջրամբարներն ունեն չափազանց կարևոր ռազմավարական նշանակություն, որովհետև ջուր է ամբարվում: Եվ մոտ ապագայում էլ՝ կլիմայի գլոբալ փոփոխության պայմաններում, մենք պետք է հսկայական քանակությամբ ամբարված ջուր ունենանք, որը ռազմավարական առումով կարևոր նշանակություն ունի: Առվել ևս մեր տարածաշրջանի, մեր աշխարհաքաղաքական դիրքի առումով (մենք իշխող դիրքում ենք) մեր հարևանների, հատկապես՝ Ադրբեջանի նկատմամբ շատ մեծ առավելություններ ունենք: Պատկերացրեք՝ Սարսանգի ջրամբարը գտնվում է մոտավորապես 1000 մ բարձրության վրա, իսկ երբ իջնում, թափվում է Կուրի մեջ Ադրբեջանի տարածք, այդ նիշը զրո է, համարյա 3 մ բարձրության վրա է ծովի մակարդակից: Եվ այդքան բարձր դիրքում մենք կուտակել ենք հսկայական քանակությամբ ջուր՝ մոտավորապես 560 մլն խմ. 500 մլն օգտակար ծավալն է, ընդամենը 60 մլն է մեռյալ ծավալը: Եթե մենք Հայաստանի բոլոր ջրամբարները միասին վերցնենք, կուտակված է մոտավորապես 1.2 մլրդ խմ ջուր: Բայց միայն Սարսանգինը գրեթե 600 մլն խմ ջուր է: Պատկերացրեք՝ ինչքան հսկա ծավալ է իրենից ներկայացնում: Նրա միայն մեռյալ ծավալը մեր Ազատի ջրամբարի չափ է գրեթե: Այսքան ամբարված ջուրը ռազմավարական կարևոր նշանակություն ունի և՛ մեզ, և՛ հարևան երկրների, այդ թվում՝ Ադրբեջանի համար: Ի դեպ, ասեմ, որ այսօր, բնականաբար, այդ քանակը չի կուտակված՝ ռազմական, պատերազմական գործողությունների հետևանքով, գրեթե կիսով չափ կրճատված է:
_ Ռազմավարական նշանակության կարևոր դրույթները Դուք, իհարկե, արդեն ներկայացրեցիք: Հիմա լսենք ԼՂՀ նախագահի մամուլի խոսնակ Դավիթ Բաբայանին, ապա շարունակենք:
_ Ադրբեջանը եթե խոսում է առիթների մասին, թող գնա և ստուգի Մինգեչաուրի ջրամբարի իրավիճակը: Այնտեղ կան լուրջ խնդիրներ, այլ ոչ թե շահարկի....: Սարսանգի ջրամբարի մոտ եղել են նաև ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահները և տեսել են, որ նորմալ վիճակում է և՛ հիդրոէներգետիկ հանգույցը, և՛ ընդհանրապես տեղանքը. բնական կամ տեխնոգեն բնույթի աղետների որևէ վտանգ չկա այնտեղ:
_ Խնդրեմ, այն, ինչ հակառակորդը փորձում է մեր դեմ օգտագործել՝ կապված տեխնիկական պայմանների հետ, պրն. Բաբայանը հավաստիացնում է, որ չկան խնդիրներ: Դուք նշեցիք, որ ջրամբարն, այնուամենայնիվ, տեխնիկական որոշակի փոփոխությունների ենթարկվել է ջրի ամբարման հետ կապված: Փորձենք միջինացված գնահատական տալ, թե Սարսանգի ջրամբարն իր պատմության ամբողջ ընթացքում ինչ վիճակում է գտնվում:
_ Ես տեխնիկական վերջին ուսումնասիրություններին ծանոթ չեմ, բայց ընդհանուր առմամաբ գիտեմ, որ պատերազմական գործողությունների ժամանակ որոշ չափով վնասվել են այն ջրանցքները, որոնցով ջուրը դեպի ձախ գնում էր Ադրբեջանի ուղղությամբ, դեպի աջ՝ Ղարաբաղի տարածք: Բացի այդ ջրանցքները, ափամերձ հատվածները որոշ չափով ռմբակոծությունների են ենթարկվել, և որոշ չափով թուլացված տեղամասեր, անշուշտ, կլինեն: Սակայն, այդ վտանգը կարող է լինել և սպառնալիք ստեղծել ներքևի բնակիչների և առավել ևս՝ ադրբեջանցիների համար այն դեպքում, եթե մենք ջրամբարը լցնենք ամբողջ ծավալով: Բայց այսօր մենք չենք կարող ամբողջ ծավալով լցնել՝ ելնելով միայն տեխնիկական անվտանգությունից: Մենք ոչ թե չենք ուզում ջուրը լցնել, որպեսզի չտանք Ադրբեջանին, ընդհակառակը` չենք լցնում, որպեսզի նրանց համար վտանգավոր չլինի: Մենք չենք ուզում այդքան ջուր լցնել: Բնականաբար, նրանք կարող են հայտարարել, թե ջուր հատուկ չեն լցնում, ասում են, որ ջրառատ սեզոնին կամ ձմռանը նույնիսկ ջուրը բաց են թողնում, ողողում այդ տարածքները, իսկ ամռանը դառնում է սակավաջուր: Բնականաբար, մենք չենք կարող կուտակել այդ հեղեղումները, այդքան լցնել, եթե մենք կուտակենք, ռիսկայնության աստիճանը շատ բարձր է լինելու: Վտանգ կա, որ պլատինան, որն, ի դեպ, տարածաշրջանի ամենաբարձր ամբարտակն է՝ մոտ 120մ, այն հողային է և իր տիպի մեջ շատ կարևոր, կարող է վթարվել: Եվ այսօր մենք, ոչ թե չուզենալով Ադրբեջանին օգնել, այլ խուսափելով վտանգից և վթարից, չենք լցնում այդքան ջուր: Բնականաբար, կլցվի այն դեպքում, երբ որոշակի ուսումնասիրություններից հետո գումար ներդրվի, ամրացվեն և՛ պլատինան, և՛ ափամերձ մասերը, անվտանգությունը սպառնացող խնդիրներն ամբողջովին վերացվեն (իհարկե, վերջնական հնարավոր չէ), նոր լցնել ավելի շատ ջուր: Եթե նախկինում այնտեղ 110 մեգավատ հզորությամբ հէկ էր կառուցված, այսօր չենք կարող դա էլ նույն հզորությամբ օգտագործել: Մենք չե՞նք ուզում էլէկտրաէներգիա ստանալ. չենք կարողանում այդքան լցնել, չենք ուզում լցնել, օգտագործում ենք ավելի քիչ՝ 50 մեգավատ, կրկնակի կրճատել ենք: Նույն կերպ նաև ծավալը՝ ելնելով զուտ անվտանգության խնդիրներից:
_ Այսպիսի մի տեխնիկական հարց, որը, հնարավոր է, սիրողական հնչի. եթե ադրբեջանական կողմը շարունակում է ստել, ապա մենք ի՞նչ տարբերակներ ունենք ցույց տալու, որ հիմա անում ենք առավելագույնը և ընդհակառակը, որպեսզի Ադրբեջանի ժողովուրդը չտուժի: Ունե՞նք այդպիսի տարբերակներ, կարո՞ղ ենք որոշ չափով ավելացնել տոկոսը, որպեսզի իրենք հասկանան, որ եթե մենք անգամ մի փոքր փորձենք օգտագործել ռեսուրսը, ապա ինչ կարող է կատարվել, որպեսզի բոլորին պարզ լինի, որ մենք իսկապես ոչ մի վտանգավոր քայլ այս պահին չենք ձեռնարկում:
_ Իհարկե, կարելի է դա անել, կարելի է ստեղծել միջազգային հանձնաժողով՝ ԵԱՀԿ-ի շրջանակում, որը կարող է համատեղ ուսումնասիրել, տալ այսօրվա տեխնիկական գնահատականը: Ես կուզենայի, որ Ադրբեջանն ինքը ներդրումներ անի, նավթի այդ հսկայական գումարներից ներդնի, դրա փոխարեն մենք ջուր կտանք նրան: Այդ տարբերակն էլ է հնարավոր: Բայց անհապաղ կարելի է սկսել այդ աշխատանքը, որը հետագայում կարող է ինչ-որ չափով մեղմացնել թշնամանքը և լարվածությունը՝ քաղաքական առումով և ժողովուրդների միջև.: Դա նույնպես գործունեության մի տարբերակ է, մի ձև է, բայց միայն մի պայմանով, որ այդ ջրամբարում կուտակված ջրի ավելացումը ապահովելու, անվտանգությունը երաշխավորելու համար ներդրումներ անի Ադրբեջանը: Կարելի է այդ տարբերակն աշխատեցնել, և միջազգային դիտորդների, մասնագետների հետ միասին տալ այսօրվա գնահատականը: Չեմ կարծում, որ այսօրվա պայմանները մեզ հնարավորություն տան կուտակելու 500 մլն խմ ջուր. ռիսկը շատ բարձր կլինի:
_ Ի դեպ Եվրախորհրդի խորհրդարանական վեհաժողովում մեր պատվիրակության գործունեությանն ուշադրությամբ հետևել է անկախ պատգամավոր Էդմոն Մարուքյանը: Նա նույնպես հարցը մեկնաբանել է, և մեկնաբանել է հատկապես մեր պատվիրակության գործունեությունն այս հարցի վերաբերյալ: Եթե հիշում եք, սեպտեմբերին խորհրդարանում մեկ անգամ մերժեցին հարցն ընդգրկել օրակարգ, իսկ հաջորդ անգամ, երբ ընդգրկվեց, մեզ համար այդքան էլ դրական ավարտ չունեցավ: Հիմա մեկ անգամ ևս լսենք պրն. Մարուքյանի մեկնաբանությունը:
_ Մենք կարող էինք ԵԽԽՎ-ում տարբեր տեսակի բանաձևեր նախաձեռնել ընդդեմ Ադրբեջանի, որոնք նվիրված կլինեին մարդու իրավունքների վիճակին Ադրբեջանում՝ լրագրողական կազմակերպությունների, լրագրողների, քաղաքական գործիչների բանտարկություններին, ազատություններին, ժողովրդավարական ընտրությունների խախտումներին: Մենք տարիներ շարունակ նման որևէ նախաձեռնությամբ հանդես չենք գալիս և սպասում ենք, որ նրանք ինչ-որ բան նախաձեռնեն, և սկսենք հակազդել: Բայց դա շատ թույլ մոտեցում է, մենք պետք է անընդհատ նման նախաձեռնություններով հանդես գայինք, որ եթե հակառակ կողմից լիներ Սարսանգի ջրամբարի նախագիծ, մենք ասեինք՝ լավ, մենք կփորձենք մարդու իրավունքների բանաձևը ինչ-որ տեղ զիջել, դուք էլ այդտեղ զիջեք: Բանակցությունների արդյունքում այդ ձևով կարող էր գործն առաջ գնալ: Ժամանակին նման բաներ շատ են արվել, այսինքն՝ բանաձևը բանաձևի դիմաց հանվել է նիստերից, և եվրոպացի գործընկերներն ասել են՝ լավ, OK, հոգնեցինք երկուսիցդ էլ, դուք ձեր հարցերը լուծեք, ո՛չ ձեզ ենք աջակցում, ո՛չ էլ՝ ձեզ: Այսինքն, ԵԽԽՎ-ն չի վերահսկում հայ-ադրբեջանական վիճելի ինչ-որ հարթակ, ուղղակի մարդկանց ասում են՝ հանգստացեք, այլ հարցերով պետք է զբաղվել այստեղ: Բայց դա չի արվել, սպասել ենք, մինչև, օրինակ, բանաձև է եկել, որն ունի մոտավորապես հետևյալ վերնագիրը՝ բռնության էսկալացիան Ադրբեջանի գրավյալ տարածքներում: Նման վերնագրով բանաձևի հայտնվելն արդեն լուրջ խնդիր է մեզ համար, այնինչ այդ այն արդեն դարձել է փաստաթուղթ, այսինքն՝ այդ վերնագիրն արդեն փաստաթղթի է վերածվել: Հիմա եկել է հաջորդը՝ Սարսանգի ջրամբարի բանաձևը: Ադրբեջանը ոչ թե սպասում է, որ մենք ինչ-որ բան նախաձեռնենք, նոր իրենք պատասխանեն, այլ նրանք անընդհատ մեր դեմ բաներ են նախաձեռնում, իսկ մենք այս առումով որևէ բանով չենք զբաղվում: Ավելին, մենք այնտեղ գործընկերներ էլ չունենք, ԵՏՄ-ից էլ գործընկեր չունենք՝ ռուսական պատվիրակությունը որևէ բանով մեզ չի օգնում:
_ Ճիշտ ասվեց, որ Վեհաժողովում մենք կարծես թե կազմակերպված չենք, միշտ սպասում ենք, որ այնտեղ որևէ որոշում, հարց բարձրացվի, նոր փորձենք դրա պատասխանը գտնել: Այդ առումով ես համամիտ եմ: Բայց եթե մեր ջրամբարի հետ կապված հարցը առաջին անգամ չընդունվեց, չեմ կարծում, որ մեր հանձնաժողովի անդամները չիմանային, որ մի անգամ չընդունելու դեպքում կրկին այն կբարձրացնեն՝ ուժեղացնելով իրենց համախոհների շրջանակը, գտնելով «գործընկեր-ընկերներներ», և նրանց միջոցով կկարողանան այդ բանաձևն անցկացնել: Այստեղ է մեր խնդիրը, որ մենք, իմանալով այս մասին, գոնե նախօրոք ստեղծեինք որոշակի ճակատ, կամ թեկուզ մի հարց էլ իրեն բարձրացնեին: Բայց հենց ջրամբարի դեպքում էլ կարող էին հիմնավորված փաստարկներ բերել և, ինչու չէ, ասել, որ եթե մենք այն լցնենք, ձեր համար անվտանգության խնդիր է առաջանալու: Այդ առումով կարող էին նույնիսկ այլ հարցեր էլ քննարկել: Այստեղ միայն ջրամբարի խնդիրը չէ. մենք ունենք Շահումյանի շրջան, որից գետը սկիզբ է առնում: Նրանք ուզում են տիրանալ ակունքներին, վերադարձնել այդ տարածքները, ջրամբարը դու ուզում ես պահի-մի պահի, նրանք ուզում են ակունքները գրավել, տարածքները վերադարձնել, սա է ամենավտանգավորը: Եթե վերցրին, իրենք կարող են վերին մասում ջրամբար կառուցել, մեր ջրամբարը կմնա դատարկ, օդի մեջ:
_ Թշնամու նկրտումները մեր ունեցած ջրային ռեսուրսների նկատմամբ, հատկապես՝ Արցախի սահմանում, ինչի՞ կարող է հանգեցնել ոչ միայն Սարսանգի ջրամբարի, այլ նաև մեր մյուս ջրային ռեսուրսների պարագայում:
_ Տարիներ շարունակ ոչ միայն Սարսանգի դեպքում, այլ երբ կառուցեցինք Կեչուտի ջրամբարը, երբ Արփա գետի ջրերի մի մասը տեղափոխեցինք Սևան, երբ կառուցեցինք Որոտանի ջրամբարը, դրանց մի մասը տեղափոխեցինք Կեչուտի ջրամբար, ապա՝ Սևան, այդ ժամանակ էլ Ադրբեջանը մեծ աղմուկ, հիստերիա բարձրացրեց: Նրանք բոլոր ատյաններում՝ ՄԱԿ-ում, եվրոպական բոլոր կազմակերպություններում, մշտապես ահազանգում են, որ մեր բոլոր ջրային ռեսուրսները կտրում են Հայաստանի տարածքից, մենք չենք ստանում ջուր, մեր տարածքները չորանում են: Այդ առումով եթե մենք վերցնենք իրականում նրանց տարածքները, բնականաբար, դրանց մեծ մասն անապատային, կիսաանապատային լանդշաֆտներ են, և այսօր առանց ոռոգման այդտեղ ոչինչ անել հնարավոր չէ: Բնականաբար, ջուր է պետք: Բայց, կրկնում եմ, ջուրը քաղաքականություն է, որին լավ տիրապետում է նրանց մեծ եղբայրը՝ Թուրքիան: Այդ առումով մեր հարևաններից այսօր գերիշխող դիրքում Թուրքիան է. տեսնում եք՝ Սիրիային ինչպես խեղճացրեց ջրային ռեսուրսներով: Բայց, ցավով պետք է ասեմ, մեզ չի հաջողվում այսօր այդ նույն դերակատարությունն ունենալ Ադրբեջանի դեպքում: Քիչ առաջ ասում էինք, որ ջուրը ռազմավարական խոշոր ռեսուրս է, և եթե ունենանք ջուր, մեր կամքը կթելադրենք աշխարհին: Ցավոք սրտի, փոքր երկրները որքան էլ շատ ունենալ բոլոր ռեսուրսները, չեն կարող իրենց կամքը թելադրել: Նույն Ադրբեջանը, ունենալով այդքան նավթ, ինքը չի կարող իր կամքը թելադրել որևէ մեկին, Ադրբեջանի նավթը տնօրինվում է դրսից: Եթե ինչ-որ ժամանակ մենք փորձենք այդ առումով ջրային ռեսուրսների այդ ալիքը բարձրացնել և փորձենք վաճառել, մեզ այդ հնարավորությունը կտա՞ն: Չեմ կարծում՝ տան:
_ Փորձենք հասկանալ. ամեն դեպքում, Դուք նշում եք, որ ամեն ինչ չէ, որ մեր ձեռքում է: Եթե ամեն ինչ մեր ձեռքում լիներ, ու մենք ինքներս կարողանայինք այդ ռեսուրսները 100 տոկոսով օգտագործել այնպես, ինչպես պետք է օգտագործենք, ենթադրենք՝ վաղը պատերազմ է, մեր ջրային բոլոր ռեսուրսները 100 տոկոսով մեր տրամադրության տակ են, այս պարագայում պատերազմի հաղթելու բանալին կարո՞ղ էինք համարել մեր ջրային ռեսուրսները:
_ Միանգամից ասեմ, որ չենք կարող: Երբեք ոչ մի երկիր, այդ թվում՝ մենք, 100 տոկոսով չենք կարող տիրապետել մեր ջրային ռեսուրսներին: Կա միջազգային համաձայնագիր, որով ջրի նվազագույն քանակը, սանիտարական հոսքը անդրսահմանային գետերի համար մենք պետք է բաց թողնենք, անպայման գնա հարևան տարածք, մինչդեռ Թուրքիայի պարագայում դա չի պահպանվում: Մեր պարագայում մենք ոչ միայն բաց ենք թողնում այդքան, ավելին՝ մենք մեր հասանելի մասն էլ, որ կարող ենք օգտագործել, չենք օգտագործում: Այսինքն՝ մենք ռացիոնալ չենք օգտագործում մեր վերցրած ջրերը, ընդամենը ջրամբարներում կուտակում ենք, պատկերացրեք, 1.2 մլրդ. դրա ո՞ր մասն ենք օգտագործում, ո՞ր մասն է հասնում գյուղացուն՝ 30-40 տոկոսը, մեծ մասը կորում է: Կամ մեր գետերի ամբողջ հոսքը, որ Հայաստանից դուրս է գալիս տարեկան, 6.5-7 մլրդ խմ է, դրա ո՞ր մասն ենք մենք կարողանում վերցնել, օգտագործել՝ 27-28 տոկոսը, մնացածը դուրս է գնում: Այսինքն՝ այսօր մենք ոչ միայն մեր եղածը չենք օգտագործում, և ոչ ոք մեզ վրա չի կարող որևէ սանկցիա կիրառել, դա մերն է, մենք դա չենք կարող օգտագործել, ուր մնաց այն մասն էլ պահենք, որը պետք է գնար հարևան երկիր: Խոսքն այստեղ միայն Սարսանգի ջրամբարի մասին չէ, այլ՝ ընդհանրապես, նույնը վերաբերում է նաև Ղարաբաղին՝ Սարսանգի ջրամբարին: Միևնույն է, եթե մենք կարողանանք վերանորոգվի, այդքան ջուրը լցնել Սարսանգի ջրամբարը, մենք միևնույն է չենք կարող դա ռացիոնալ օգտագործել, մեր եղածներն էլ չենք օգտագործում: Մինչդեռ ամբողջ Արարատյան դաշտում շատ ու շատ տարածքներ այսօր ջրի մեծ, շատ լուրջ խնդիր ունեն:
_ Հասկանալի է: Ի դեպ, Թուրքիան, որի մասին Դուք նշեցիք, նաև կարողանում է ակտիվորեն օգտագործել մեր պատմական հայրենիքի ջրային ռեսուրսները՝ ռազմավարական տեսակետից հարևաններին ճնշելու համար:
Անչափ շնորհակալ եմ հրավերն ընդունելու և մեզ այսքան կարևոր տեղեկատվություն տրամադրելու համար, պրն. Վարդանյան: Իհարկե, թեման անսպառ է, կարծում եմ՝ դեռ երկար կարող էինք խոսել: Ռադիոլսողներին, նաև՝ ռադիոդիտողներին հիշեցնեմ՝ դուք լսում կամ դիտում էիք «Կենսոլորտ» հաղորդումը: Տաղավարում աշխատեց Լուսինե Հովակիմյանը: Իմ հյուրն էր ԵՊՀ ֆիզիկական աշխարհագրության և ջրաօդերևութաբանության ամբիոնի վարիչ, աշխարհագրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Թրահել Վարդանյանը:

 

ԹԱՐՄ ՈՒՂԵՂՈՎ
17Նոյեմբ
Բեռնեք Հայկական Լրատվական Ռադիոյի հավելվածները այստեղ՝
website by Sargssyan