Բաժանորդագրվել

Մուտք գործել

Կամ

Չի կարող լինել դատարկ!

Չի կարող լինել դատարկ!

Գաղտնաբառի վերականգնում

Գրանցվել

Կամ

Error message here!

Error message here!

Error message here!

Մոռացել ե՞ք գաղտնաբառը։ Մուտքագրեք ձեր էլ.հասցեն եւ դուք կստանաք նոր գաղտնաբառ։

Էլ. հասցեն գրանցված չէ։

Վերադառնալ

Close

Երբ ձուկը զբաղվում է բնապահպանությամբ.«Կենսոլորտ»

ԲԱԺԱՆՈՐԴՆԵՐԸ ԽՐԱԽՈՒՍՈՒՄ ԵՆ ԽՈՍՔԻ ԱԶԱՏՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ՍՏԱՆՈՒՄ ՈՐԱԿ ՊԱՀԱՆՋԵԼՈՒ ԻՐԱՎՈՒՆՔ
Հետևե՛ք մեզ YouTube-ում

Կարելի է բույսերը մեկ անգամ ջրելով մոռանալ դրանց գոյության մասին և համոզված լինել, որ կաճեն, քանի որ ձեր գործը կանեն ձկները : Ակվապոնիկան համակարգ է, որը թույլ է տալիս ձկների միջոցով ապահովել բույսերի ջրամատակարարումը՝ խնայելով ջուր, էլեկտրաէներգիա, արդյունքում ստանալ 100 տոկոսանոց բնական արտադրանք:
Բոլոր հարցերի պատասխանները՝ Green Age ՀԿ-ի կողմից:

Հաղորդման սղագրությունը

_ Ողջույն հարգելի ռադիոլսողներ, նաև`ռադիոդիտողներ: «Լրատվական ռադիո»-ն արձակուրդից հետո վերսկսում է իր աշխատանքը: «Կենսոլորտ» հաղորդման շրջանակում մենք այսօր հյուրընկալել ենք «Գրին Էյջ» հասարակական կազմակերպության տնօրեն Գրիգոր Ջանոյանին: Ողջո՛ւյն, Գրիգոր:
_ Բարև Ձեզ:
_ Բավականին հետաքրքիր կազմակերպություն է, հատկապես շատ հետաքրքիր էր երիտասարդական ոգով Ձեր վերջին տեսանյութը: Որպեսզի ռադիոլսողները և դիտողները հասկանան, թե ինչի մասին է խոսքը, որպես կազմակերպության հիմնադիր՝ մի քանի բառով, կարճ ներկայացրեք Ձեր կարևորագույն, այսպես ասած, առաքելությունը ո՞րն է:
_ Կազմակերպության գործունեության նպատակն այն է, որ Հայաստանում ներդրվեն իրական ծրագրեր, այսինքն՝ դրամաշնորհներ պարզապես չգան, և այդ գումարները չփոշիանան: Եթե մենք, օրինակ, դրամաշնորհ ենք բերում, առավելագույն կերպով փորձում ենք այնպես անել, որ այդ դրամաշնորհը որոշակի օգուտ բերի թե՛ Հայաստանին, թե՛ բնակչությանը, հատկապես՝ գյուղերում ապրող բնակչության խոցելի խմբերին:
_ Հասկանալի է: Գրիգորը սովորել է արտասահմանում, հետաքրքիր մասնագիտություն ունի՝ բնապահպանական կառավարում, մի բան, ինչից մենք, կարծես, կաղում ենք Հայաստանում: Որպես արտերկրում կրթություն ստացած երիտասարդ մասնագետ՝ կարևորագույն թերությունը, որ թարմ հայացքներով Դուք տեսնում եք այս ոլորտում մեզ մոտ, ո՞րն է:
_ Բնապահպանական կառավարման հիմնական ասպեկտներից մեկը նաև հասարակությունն է, հասարակության ընկալումը, թե բնությունն ինչ է իրենից ներկայացնում: Իրականում կառավարման համակարգը պատասխանատու է, բայց մեղավոր չէ բնապահպանական այսօրվա վիճակի համար. նա պատասխանատու է այն բանի համար, որ հասարակությունը բնապահպանական տեսակետից պետք է լիներ ավելի իրազեկված ու ավելի կիրթ: Իրական մեղավորը վերջում դուրս է գալիս հասարակությունը, որը պատասխանատվությամբ չի վերաբերվում իր երկրի բնությանը, պահանջատեր չէ, իր երկրում իր բնությունը որպես արժեք չի դիտարկվում: Բայց դրա պատասխանատուն, բնականաբար, հասարակությունը չէ:
_ Գրիգոր, Դուք կրթություն եք ստացել և՛ Հայաստանում, և՛ արտերկրում: Երբ խոսեցինք բնապահպանական կրթության մասին, Դուք նշեցիք, որ հասարակությունը երբեմն բավարար չափով տեղեկացված չէ, համապատասխան գիտելիքներ չունի: Որպես մարդ, որը դպրոցում անցել է կենսաբանություն, հետո համալսարանում ՝ էկոլոգիա կամ նման առարկա, երբ գնացիք արտերկիր, և Ձեզ սկսեցին տալ այն գիտելիքները, որը համապատասխանում է կրթության եվրոպական չափանիշներին, ի՞նչ պարզեցիք, կրթությունը, որը ցանկացած մարդ պետք է ունենա բնության մասին, մեզ մոտ քանի՞ աստիճանով է հետ:
_ Դա երևի այդքան կապ չունի կրթության հետ, որքան՝ իրազեկության մակարդակի. հասարակությունը ոչ թե ինֆորմացված չէ, թե որտեղ որքան ծառ են հատել կամ ինչու չի կարելի հատել, մեր հասարակությունն ու կազմակերպությունների մեծ մասը չեն գործում այն ուղղությամբ, որպեսզի հասարակությունը հասկանա, թե ինչպես անի, որ այդ ծառն ի սկզբանե ընդհանրապես չհատվի: Այսօր մենք երևի Աֆրիկայի մակարդակով ենք առաջ գնում, որ մեր, հայերեն չգիտեմ ինչպես են կոչվում (համակարգի անունը ԼԵՆԴՖԻԼ է), հիմնական այդ աղբանոցներն ամենակեղտոտն են, առանց տեսակավորման աղբը լցնում են: Նման պրակտիկա արտասահմանում վաղուց արդեն չկա, և արտասահման ասելով՝ կարող ենք սկսել, ասենք, Մոլդովայից կամ զարգացող երկրներից, որոնք մի քիչ ավելի են զարգացել: Մեր երկիրը պետական մակարդակով ոչ մի քայլ չի ձեռնարկում, և ժողովրդին էլ չի հետաքրքրում, թե այնտեղ ինչ կլինի, իրենց երկրի հետ ինչ կլինի, այստեղ ինչ պոչամբար կլինի, այս հանքարդյունաբերությունն ինչպես է կատարվում: Մենք շատ ենք լսել հանքարդյունաբերության մասին, բուռն քննարկումներ են եղել տարբեր կազմակերպությունների կողմից, բայց հասարակության կողմից նման խնդիրներով հետաքրքրվածություն ցուցաբերել է լավագույն դեպքում տեղի բնակչությունը: Ես չեմ լսել, որ ոչ թե հասարակական կազմակերպություններ, այլ հասարակության կոնկրետ որոշակի ներկայացուցիչներ մտահոգություն հայտնեն. օրինակ՝ Շիրակի մարզից մտահոգություն հայտնեն Սյունիքի մարզում ինչ-որ հանքարդյունաբերական աղետների մասին. եթե իրենց մոտ չէ, դա ոչ մեկին չի հետաքրքրում: Իրականում սա է մեր խնդիրը:
_ Գրիգոր, փորձենք մի այսպիսի բան հասկանալ. երբ խոսում ենք թեկուզ տեղեկացված լինելու, մեր ռեսուրսների տեղաբաշխվածության մասին, Դուք աղբահանության օրինակը բերեցիք, որը շատ լավ օրինակ է, մեզ մոտ ասում են, որ շատ լավ համակարգեր կան ամբողջ աշխարհում, բայց մենք չունենք համապատասխան ռեսուրսներ, միջոցներ, գումարային խնդիրների մասին են խոսոււմ: Իսկապես չկա՞ն մատչելի, բայց արդյունավետ գործող համակարգեր, թե՞ ուղղակի ցանկությունն է բացակայում:
_ Այդ նույն աղբահանության առումով պետական մակարդակում, չեմ ասում ամենաժամանակակից համակարգի ներդրումով, պարզապես ընդունելի չափով, ասենք՝ պարզագույն աղբի տեսակավորումը, վերամշակումը ներդնելու համար մոտավորապես առավելագույնը 20-30 մլն դոլար է պետք: Դա ամբողջ երկրի համար, որի՝ իրական վիճակագրությամբ բնակչության երևի 70 տոկոսը կենտրոնացած է Երևանում, ու Երևանի հիմնական աղբանոցին այդ կահավորումը տալով, մեծ խնդիր կլուծվի Հայաստանում: Եվ պետական մակարդակով մի 20 մլն դոլարը մեծ գումար չէ, որ մտածենք, թե Հայաստանի համար մեծ վնաս կլինի: Հիմա ոմանք երևի կմտածեն, թե, ժողովրդական լեզվով, ինչ-որ մի զիբիլի վրա այդքան գումար ծախսենք, ավելի լավ է այդ գումարով, ասենք, Գյումրիում տներ սարքեն, բայց բոլորս գիտենք, որ 25 տարի է՝ չեն սարքում: Եկեք գումարները դնենք այնտեղ, որտեղ գիտեք, որ 20-30 մլն դոլար մի անգամ ներդնելով՝ կարելի է երկարատև խնդիր լուծել, ու հաստատ կարելի է:
_ Գրիգոր, մի կարճ հարց տամ, ապա կընդմիջվենք լրահոսով, որից հետո Դուք մեզ կպատմեք, թե ինչպես կարելի է բույսը մեկ անգամ ջրել և ինքն իրեն կաճի, և շատ այլ հետաքրքիր բաների մասին: Բավական հետաքրքիր տեսակետներ եք արտահայտում, իրական խնդիրներ լուծելու ճանապարհներ եք տեսնում: Ինքներդ կաշխատե՞ք պետական համակարգում, և եթե՝ ոչ, ապա ինչո՞ւ:
¬ _ Հիմա՝ երկրի զարգացման այս փուլում, հաստատ դա իմ առաջին ընտրությունը չի լինի: Ինչ-որ անձանց հետ կապված չէ, այլ հիմա ընդհանուր համակարգի գործունեությունն այնպիսին է, որ ես կամ ինձ նման մի տաս հոգի եթե գնա և աշխատի պետական համակարգում, փոփոխություն չի բերի: Երբ պետական համակարգը հետաքրքրված կլինի մասնագետներ ներգրավելով, այլ ոչ թե ես հետաքրքրված կլինեմ գործ գտնելով, այդ ժամանակ հաճույքով կաշխատեմ:
_ Շնորհակալ եմ պատասխանի համար: Մենք հիմա զրույցը կընդմիջենք կարճ լրահոսով և կշարունակենք: Ողջույն բոլոր նրանց, ովքեր նոր են մեզ միացել: «Լրատվական ռադիո»-ի եթերում իր աշխատանքն է շարունակում «Կենսոլորտ» հաղորդումը: Տաղավարում աշխատում է Լուսինե Հովակիմյանը, այսօր իմ հյուրն է «Գրին Էյջ» հասարակական կազմակերպության տնօրեն Գրիգոր Ջանոյանը: Բավականին հետաքրքիր ծրագիր են ներկայացնում: Գրիգոր, այսպիսի կարճ մի նախադասություն է, բայց բավականին սյուր է հնչում. ինչպե՞ս կարելի է բույսը մի անգամ ջրել և մոռանալ դրա գոյության մասին, ու ինքն իրեն կաճի: Ինչպե՞ս է դա Ձեզ հաջողվել, և սա Ձեր միակ ձեռքբերումը չէ: Խնդրեմ մի փոքր մանրամասնեք:
_Շատ լավ: Համակարգը կոչվում է ակվապոնիկա, դա նորարար գյուղատնտեսության ձևերից մեկն է, որն ընդհանուր համաշխարհային իր պատմության մեջ, որպես կոնկրետ ջերմոցային տեխնոլոգիա, գոյություն ունի երևի 10-15 տարի, որպես ընդհանուր տեխնոլոգիա՝ այն հիմնական գործոնները, որ օգտագործում են, սկսած Եգիպտոսից, 2000-2500 տարվա պատմություն ունի ընդհանուր համակարգի օգտագործման ձևը: Այն իրենից ներկայացնում է շատ հետաքրքիր համակարգ, կոչվում է փակ համակարգեր: Համակարգում գոյություն ունեն ձկներ և բույսեր. եթե ձկներին կերակրում ես, իրենց արտաթորանքով շատ արդյունավետ արտադրում են բնական լավ պարարտանյութ բույսերի համար: Ակվապոնիկան գործում է այդ սկզբունքի հիման վրա. նույն ջրի մեջ մենք պահում ենք և՛ ձկներ, և՛ բույսեր, անպայման չէ՝ նույն տարայում լինեն, բայց ջուրը նույնն է: Դա փակ համակարգ է. մենք կերակրում ենք ձկներին, ձկները կեղտոտում են ջուրը, որն անցնում է բույսերի տակ, բույսերը, սննդանյութերը վերցնելով, նորից մաքրում, ֆիլտրում են ջուրը, որը նորից հետ է գնում ձկների մոտ: Բույսերի այդ ամբողջ շերտը ծառայում է որպես ֆիլտր: Այդ բույսերի փոխարեն մենք օգտագործում ենք գյուղատնտեսական բույսեր: Այս ծրագիրն իրականում նրա համար է, որ գյուղացիներին, որոնք տեղակայված են Հայաստանի այն մասերում, որտեղ հողերը բերրի չեն, և ենթադրաբար հասարակության այդ շերտն այնքան գումար չունի, որ տարածք ունենա, գործունեություն ծավալի այնտեղ, որտեղ հողերը բերրի են, մենք փորձել ենք ինչ-որ ընտրություն ստեղծել նրանց համար: Դա այլընտրանքային ինչ-որ մեթոդ է, որ նրանք կարողանան իրենց տանը զբաղվել գյուղատնտեսությամբ, թեկուզ՝ հողը բերրի չէ, կապ չունի, դա առանձին ջրային համակարգ է, և իրենք կարող են նույնիս իրենց բակում, փոքր ծավալով, այդ ամենն անել, արտադրել բույսեր, վաճառել, գումար ստանալ, և մեր հասարակությունը զարգանա:
_ Իսկ ջերմոցից դուրս փորձարկում արվե՞լ է, այսինքն՝ գյուղացին ծանո՞թ է համակարգին, թե՞ նախատեսում եք դեռևս գյուղ առ գյուղ փորձել:
_ Քանի որ ծրագիրը դեռ մի տարի է, ինչ կա, և հիմնական իմաստն այն էր, որ մենք քայլ առ քայլ էինք փորձում այդ ամենն անել և դեռ փորձում ենք, առաջին փուլը, որ տեխնոլոգիան բերենք, ներդնենք, հետո անցնենք տարածմանը, արդեն անցել ենք, տեխնոլոգիան կարողացել ենք հաջողությամբ ներդնել:
_ Այսինքն՝ Ձեզ համար առաջին արդյունքներն արդեն ունեք:
_ Այո, առաջին արդյունքներն արդեն ունենք, համագործակցության հուշագիրներ ունենք «The club» ռեստորանի հետ, «Green Bean»-ի, նաև առցանց «Go green Armenia» օրգանական սննդի խանութի հետ, հիմա փորձում ենք նրանց մատակարարել: Բնականաբար, մեր չափերը շատ փոքր են, հետևաբար, ինքներս հետաքրքրություն չունենք դրանից շահույթ ստանալու, որովհետև այն ժամանակը, որ պիտի ծախսենք այդ փոքր շահույթը ստանալու համար, ավելի լավ է ծախսենք ուրիշ կերպ, որ կարողանանք մեզ համար աշխատանք բերել, մեր իրական շահույթը ստանալ: Հարցն այն է, որ մենք մոդելն ենք ներդնում, այսինքն՝ դնում ենք ջերմոցը, համաձայնագրերը դնում ենք ու ստեղծում ենք աշխատանքային մի մոդել, որ կարելի է այդ ջերմոցն ունենալ, շուկան էլ ունենալ, որովհետև այդ գործի մեջ ամենակարևորը մենակ արտադրությունը չէ, այլ՝ շուկայի վրա դուրս գալը:
_ Մեր բնակչությունը որքանո՞վ է հետաքրքրված օրգանական արտադրանքով, որքանո՞վ կարող է սպառում ունենալ: Դուք ասում եք առցանց խանութի մասին. կա՞ն հաճախորդներ:
_ Դա մերը չէ, չեմ կարող ասել: Մենք համաձայնագրով ենք, այսինքն՝ մեզ ասում են՝ այսինչ բույսերն են պետք, ասում ենք՝ խնդիր չկա, շատ դեպքերում նաև սերմն են տալիս, որովհետև իրենք հետաքրքրված են դրանով, բայց մեզ մոտ օրգանական գյուղատնտեսությունը դեռ նոր է զարգանում: Այս տարի Ավստրիայից լավ ծրագիր է եկել Հայաստան՝ մոտ 3 մլն ընդհանուր ֆինանսավորմամբ, և գյուղացիներին, արտադրողներին աջակցելու են, որպեսզի արտադրությունը գնա դեպի օրգանական, սերտիֆիկատով և այլն: Հիմա այդքանով մեզ մոտ զարգանում է օրգանական գյուղատնտեսությունը, որի պահանջը դեռ այդքան չկա, այսինքն՝ մարդիկ գնում են այն, ինչն էժան է: Իրականում արտասահմանում օրգանական սնունդը 3-4 անգամ ավելի թանկ է, քան՝ հասարակ անօրգանական, գենետիկապես մոդիֆիկացված սնունդը, որն արագ է աճում:
_ Մի քիչ խոսեցիք այն մասին, որ կփորձեք գյուղեր տանել և այլն: Առաջին հերթին մեզ մոտ ցանկացած ծրագիր, և ոչ միայն ծրագիր, գյուղ տանելիս համապատասխան նախարարությունները պարբերաբար նշում են, որ գյուղացիները դժվարությամբ են ընկալում նորարարական մոտեցումները, դժվարությամբ են ներգրավվում նորարարական համակարգերի մեջ: Նրանց համար այդ ամենը հեշտացնելու ինչ-որ քայլեր ձեռնարկվո՞ւմ են, թե պետք է լսումներ, առանձին բացատրություններ լինեն, ինչպե՞ս պետք է համակարգն իրացվի:
_ Խնդիրը համակարգը չէ, այսօր Հայաստանում գյուղացին այն վիճակում չէ, որ եթե իրեն ասես նման լավ համակարգ կա, ինքն էլ ուրախանա, ասի՝ ինչ լավ է, իմ բիզնեսը լավ առաջ է գնում, ես առանձին մի 2000 դոլար կներդնեմ, տեսնեմ՝ համակարգն ինչպես է գործում: Մեր գյուղացին այսօր ապրում է այնքանով, ինչքան արտադրում է, այսինքն՝ եթե ինքն իր ունեցածի 100 տոկոսը չարտադրի, չի կարող իրեն ինչ-որ բաներ փորձելու հաճույք թույլ տալ: Ես չգիտեմ, թե Գյուղատնտեսության նախարարությունն ինչեր է ասում կամ նորարարական ինչ ներդրումներ են անում, բայց եթե ես լինեի, ու իմ առջև այդ խնդիրը լինելու է շուտով՝ մոտակա 1-2 տարվա ընթացքում, որ մենք փորձելու ենք այդ ծրագիրը տարածել հասարակության մեջ, խնդիրն այն չէ, որ մենք գնանք, վերապատրաստենք գյուղացիներին, հետո ասենք, թե մենք իրենց վերապատրաստել ենք, մեր դրամաշնորհը ստանանք, ասենք, թե գյուղացիներն էլ չուզեցին: Գյուղացին հաստատ՝ 90 տոկոսով չի ուզի, որովհետև նույն Գյուղատնտեսության նախարարությունը թող գնա մի քանի հատ այդ նորարարական օրինակները, որ մենք պլանավորում ենք անել, գյուղացու համար սարքի ու ցույց տա, թե ինքն ինչպես կարող է օգուտ ունենալ: Այսինքն՝ եթե դու ասում ես, օրինակ, սևահողի վրա մի արա, այսինչի վրա արա, կամ այսինչ պարարտանյութը կօգնի, ապա այդ պարարտանյութը երկու տարի մատակարարեք գյուղացուն, թող ինքն իր մաշկի վրա զգա, որ այդ պարարտանյութը, օրինակ, իրեն օգուտ է բերում, հետո գյուղացին թող չվերցնի այդ պարարտանյութը, որն իրականում իրեն օգուտ էր բերում, հետո Գյուղատնտեսության նախարարությունը թող ասի, որ գյուղացին չի ընկալում: Բայց ես նման փորձի դեռ ծանոթ չեմ, որ Գյուղատնտեսության նախարարությունը կամ ցանկացած պետական մարմին վերցնի ինչ-որ խոցելի խումբ, 2 տարի փորձի ոտքի կանգնեցնել, հետո այդ խումբը ոտքի կանգնի, բայց հրաժարվի այդ մեթոդից, չուզի ոտքի կանգնել: Այսինքն՝ ինչ-որ նորարարական բաներ կամ տեխնոլոգիաներ պարզապես թրեյնինգներով կամ մարդկանց ցույց տալով, թե ինչպես է ավելի ճիշտ, խնդիրը չի լուծվում: Այդ մարդկանց ոչ թե պետք է ցույց տալ, թե ինչպես անեն, որ ճիշտ լինի, այլ պետք է ցույց տալ այնպես, ապահովել, որ իրենք անեն, իրենք շահույթ ստանան: Մեր երկիրը զարգացող երկիր է, ու մեր հասարակության ֆինանսական վիճակն այնպիսինն է, որ բոլորը, եթե պետք է ինչ-որ միտք ընդունեն, իրենք այդ միտքը պետք է անպայման գումարով զգան, հատկապես՝ մեր գյուղական համայնքներում, որովհետև մարդն արտադրում է 100 կգ, ինքն այդ 100 կգ-ն զգում է միայն գումարով, ու իրեն պետք է այդ գումարը: Այսինքն՝ այնպես չէ, որ եթե այդ 100 կգ չարտադրի, դե լավ, ոչինչ:
_ Շատ լավ: Փորձենք հասկանալ, արդյո՞ք պետական սեկտորի հետ համագործակցության մեջ կմտնի համակարգը, թե՝ ոչ: Այսինքն՝ եթե իրենք հետաքրքրություն ցուցաբերեն, որ կարող են օգնել, կհամաձայնե՞ք, թե՝ ոչ:
_ Ես Գյուղատնտեսության նախարարության հետ չեմ խոսել, Բնապահպանության նախարարության պրն. Հակոբյանի հետ եմ հանդիպել երկու անգամ, նա շատ հետաքրքրված է, բայց մեր ծրագիրը դեռ այդքան չի աճել, որ մենք գնանք Բնապահպանության կամ Գյուղատնտեսության նախարարություններ ու ինչ-որ բան առաջարկենք, որովհետև գործնականում եթե մենք դուրս գանք պետական կամ կառավարական մակարդակ, դեռ այդ չափերի չենք հասել: Ես սիրում եմ մեր ծրագրի մասին օբյեկտիվ դատել, և անիմաստ կլինի, եթե հիմա գնամ և այդ մարդկանց ասեմ, թե մենք այսպիսի լավ բան ենք արել, որովհետև այն շատ փոքր է: Կարող է իրենք հետաքրքրված են, բայց երբ մենք կհասկանանք, որ ճիշտ ժամանակն է, այդ ժամանակ կգնանք, որովհետև գնալ ու ցույց տալ, որ մենք լավ բան ենք արել, դա շատ քիչ է, պետք է գնալ ու ցույց տալ, որ մենք շատ լավ բան ենք արել ու ռեսուրսներ ունենալ, անպայման չէ՝ ֆինանսական, որ այդ լավ բանը տարածվի: Մենք այդ ռեսուրսը դեռ չունենք, այսինքն՝ դեռ պետք է հասարակությանը պատրաստենք, որ նման համակարգ կա, հասարակությունը պետք է տեղյակ լինի, հետո պետք է գնանք Բնապահպանության կամ Գյուղատնտեսության նախարարություն, ասենք՝ հասարակությունը պատրաստ է, պարզապես պետք է նրանց օգնության ձեռք մեկնել. եթե այդ մարդկանց ֆինանասավորում է պետք, դա մեր հետաքրքրությունը չէ, գնացեք այս մարդկանց ֆինանսավորեք, մենք մեր կողմից ինչ հասնում է՝ խորհրդատվություն, համակարգի ճիշտ ներդրում և այլն, կանենք, բայց հիմա դեռ ժամանակը չէ:
_ Շատ լավ, Գրիգոր, շնորհակալություն: Մեկ անգամ ևս ընդմիջվենք լրահոսով և կշարունակենք: Կրկին ողջույն բոլոր նրանց, ովքեր նոր են մեզ միացել: «Լրատվական ռադիո»-ի եթերում իր աշխատանքն է շարունակում «Կենսոլորտ» հաղորդումը: Տաղավարում աշխատում է Լուսինե Հովակիմյանը, այսօր մենք ներկայացնում ենք հետաքրքիր համակարգ, «Գրին Էյջ» հասարակական կազմակերպության տնօրեն Գրիգոր Ջանոյանն է տաղավարում: Գրիգոր, հաղորդման նախորդ հատվածում մի փոքր խոսեցինք համակարգի մասին, փորձեցինք հասկանալ, թե ինչով դա օգտակար կլինի տնտեսությանը, իսկ հիմա փորձենք հասկանալ, թե ինչով օգտակար կլինի բնապահպանությանը:
_ Բնապահպանության տեսակետից ակվապոնիկայի հիմնական առավելությունն այն է, որ չի օգտագործվում ջուր, օրինակ՝ մենք մի տարվա ընթացքում 100 քմ-ի վրա, որը մեզ համար թեստային ջերմոց է, օգտագործել ենք 33 տոննա ջուր, 33 տոննա ջուրը գյուղատնտեսության մեջ հասարակ հողի 100 քմ-ի վրա օգտագործվում է մոտավորապես մի ամսում, այսինքն՝ մոտ 80-90 տոկոս քիչ է օգտագործվում, համեմատած նույն չափի՝ հողի վրա հիմնված գյուղատնտեսության հետ: Մեր երկրի համար, հատկապես՝ ջերմոցային տնտեսությունների ոլորտում, դա բավականին լավ լուծում կլինի. մարդիկ կարտադրեն մաքուր սննդամթերք, քանի որ այդ համակարգում հնարավոր չէ օգտագործել ցանկացած սինթետիկ հավելումներ, որովհետև նույն համակարգում, ինչպես խոսեցինք, ապրում են և՛ ձկները, և՛ բույսերը, և եթե սինթետիկ հավելումներ ենք օգտագործում համակարգում ձկներն են սատկում: Այսինքն՝ համակարգն իր գործունեությամբ արդեն ապահովում է, որ սննդամթերքը լինի բնական, մաքուր: Մարդիկ թող չմտածեն, թե համակարգը հետաքրքիր անուն ունի, ինքը բնական չէ. ամեն ինչ լինում է բնական պրոցեսների հիման վրա, սննդային ոչ մի հավելումներ չենք անում: Օրինակ՝ հետաքրքիր փորձ ասեմ. մենք անցյալ տարի լոլիկ էինք դրել, հետո այդ լոլիկը ցեց ընկավ, հիմա չենք կարող դեղ անել, որովհետև դեղը, որը սպանում է կենդանիներին, կազդի մեր ձկների վրա, ու ձկները կսատկեն: Մենք շատ կարդացինք, հետո վերցրինք հասարակ սխտորը, սխտորի կոնցենտրատն օգտագործեցինք, որը շատ ավելի լավ է օգնում, քան ցանկացած դեղը, և 1-2 օրում ամեն ինչ հետ եկավ:
_ Իսկ մեզ մոտ անցյալ տարի գյուղատնտեսությունը լոլիկների այդ ցեցի դեմ չկարողացավ պայքարել, հետաքրքիր է:
_ Մարդիկ պետք է մի քիչ կարդան, այդտեղ մեծ բան չկա: Համակարգի հիմնական բնապահպանական առավելությունը հենց այդ է, որ շատ ջուր չի օգտագործվում, մի անգամ ջուրը լցնում ենք և մաքուր է մնում, այսինքն՝ ջուրը փոխվում է 3-5 տարվա ընթացքում՝ ըստ համակարգի յուրահատկության, պարզապես, որ համակարգը լվացվի, մի անգամ լվացվում է ու էլի շարունակում:
_ Ես ճի՞շտ եմ հասկանում, ոռոգման խնդիրը, որն այդքան կա մեր գյուղերում՝ ունենալ մշտական ջրամատակարարում, որ բերքը չփչանա և այլն, Ձեր համակարգը կարող է օգնել, որպեսզի, անգամ եթե պետությունը դանդաղ է շարժվում և չի հասցնում ոռոգման համակարգի խնդիրը լուծել, Ձեր համակարգն ամբողջովին կապահովի, որպեսզի բերքը չփչանա:
_ Ոչ թե բերքը չփչանա, այլ համակարգը կապահովի, որպեսզի բերքը կախված չլինի ջրից:
_ Մոտավորապես որքա՞ն ջուր կկարողանանք խնայել, փորձե՞լ եք նման հաշվարկներ անել, որովհետև մեզ մոտ ջրերը բավական կարևոր ռեսուրս են. որպես բնպահպանական կառավարման փորձագետ՝ կարծում եմ՝ հրաշալի եք տիրապետում:
_ Մենք մեր ջերմոցի, մեր ներդրած համակարգի համար, որը մոտ 140 քմ է, այս մեմ տարվա ընթացքում, ըստ հաշվարկների, արդեն կանխարգելել ենք ջրի օգտագործումը (այնպես չէ, որ ջուրը վերցրել ենք, դրել ենք ինչ-որ գետերի մեջ) մոտ 330 տոննայով, այսինքն՝ եթե այդ նույն տարածքի վրա այդ չափի արտադրություն փորձեինք անել, մենք 350 տոննա ջուր ավելի շատ կծախսեինք:
_ Քանի որ, եթե չեմ սխալվում, ջերմոցային պայմանի է, փորձենք հասկանալ, թե ինչքանով եք կարողանում խնայել ոչ միայն ջուր, այլև էլէկրտրականություն, պարարտանյութեր: Այսինքն՝ սովորական գյուղական համակարգով՝ ցանում եմ, ջրում եմ, հետո հավաքում եմ, դրա ֆինանսական արժեքը որքանո՞վ է բարձր, քան Ձերը՝ ջերմոցում՝ տնկեցի, մի անգամ ջրեցի և հետո կհավաքեմ: Այսինքն՝ փորձում եմ հասկանալ՝ ֆինանսական տեսանկյունից ինչքանո՞վ կթեթևացնի բեռը:
_ Հարցը երևի մի քիչ սխալ էր. ոչ թե ֆինանսական տեսանկյունից ավելի շատ գումար է ծախսում, այլ այստեղ ավելի շատ է աճեցնում, ավելի շատ վաճառում է: Այսինքն՝ կարող է ծախսը նույնը լինել, օրինակ՝ բույսեր կան, որ հասարակ հողում մինչև հասունացումը տևում է 40-45 օր, մենք այդ ամենը ստանում ենք 25-30 օրում, քանի որ ջրի մեջ է այդ ամենն աճում, իսկ ջրի մեջ արմատներն ավելի էֆեկտիվ են վերցնում սնդանյութերն ու արագ են աճում: Այսինքն՝ եթե բերքը պետք է 2 կամ 3 սեզոն արտադրություն տար, ապա ինքը կարողանում է մի տարվա մեջ 5 սեզոնին համարժեք արտադրություն տալ՝ 1.5-2 անգամ ավելի շատ:
_ Շատ լավ: Քանի որ Դուք ասացիք, որ ծրագիրը դեռ փոքր է և առաջին տարին է լրացել, Ձեզ որքա՞ն ժամանակ է անհրաժեշտ այն վերջնականապես խելքի բերելու համար, և արդյո՞ք պատրաստվում եք ընդլայնել, ուրիշ ինչ-որ քայլեր ձեռնարկել ոչ միայն բույսերի, այլև՝ ուրիշ ուղղություններով:
_ Դա ոչ այնքան ժամանակից է կախված, որքան՝ ռեսուրսներից, մեծամասամբ՝ ֆինանսական ռեսուրսներից, որը փորձում ենք գտնել արտասահմանից: Բնականաբար Հայաստանում ֆինանսավորման չենք դիմում, որովհետև կառավարական /կառավարման/ տեսանկյունից սխալ է Հայաստանի գումարներն օգտագործել Հայաստանի համար, մենք փորձում ենք դրսից գումարը բերել Հայաստան և օգտագործել Հայաստանի համար, որ այդ գումարը մնա Հայաստանում: Հիմա այնտեղ ջերմոց դնենք, թե ինչ-որ ուրիշ ծրագիր անենք, ուզում ենք այդ գումարը բերել Հայաստան դրսից: Այսինքն՝ որքան շուտ և շատ ստանանք, այնքան՝ լավ, չեմ ասում՝ միլիոններ, բայց ինչքան շուտ և շատ ստանանք, այնքան շուտ կհասնենք մեր վերջնական նպատակին: Հիմա մեր մյուս քայլը կլինի համակարգի մեծացումը, որը կապահովի արդեն բավարար նախադրյալներ, որ մենք գյուղացուն կարողանանք լուրջ կրթել այդ համակարգի օրինակի հիման վրա: Տեխնոլոգիա ենք ներդրել, որը ստացվել է, հիմա այդ ստացվածը փորձենք մեծացնել, այդ մեծի վրա գյուղացուն կրթել, փորձենք գումար բերել, մի քանի գյուղացու համար սարքել այդ համակարգից, որ իրենց հարևանները տեսնեն, որ այդ համակարգն աշխատում է, արդեն փորձեն տեսնել՝ ինչ են անում:
_ Շատ շնորհակալ եմ հրավերն ընդունելու և հետաքրքիր նախագծի համար: Կարծում եմ՝ մենք Ձեզ հետ էլի կհանդիպենք, երևի արդեն արդյունքների մասին կխոսենք կամ արդեն մեծացած տարբերակով կփորձենք հասկանալ՝ ինչի հասավ նախագիծը: Ձեզ կանաչ ճանապարհ, ևս մեկ անգամ շնորհակալություն: Ես ռադիոլսողներին, նաև ռադիոդիտողներին հիշեցնեմ՝ դուք լսում կամ դիտում էիք «Կենսոլորտ» հաղորդումը: Տաղավարում աշխատեց Լուսինե Հովակիմյանը: Իմ հյուրն էր «Գրին Էյջ» հասարակական կազմակերպության տնօրեն Գրիգոր Ջանոյանը: Ցտեսություն:

ԹԱՐՄ ՈՒՂԵՂՈՎ
20Հոկտեմ
Բեռնեք Հայկական Լրատվական Ռադիոյի հավելվածները այստեղ՝
website by Sargssyan