Բաժանորդագրվել

Մուտք գործել

Կամ

Չի կարող լինել դատարկ!

Չի կարող լինել դատարկ!

Գաղտնաբառի վերականգնում

Գրանցվել

Կամ

Error message here!

Error message here!

Error message here!

Մոռացել ե՞ք գաղտնաբառը։ Մուտքագրեք ձեր էլ.հասցեն եւ դուք կստանաք նոր գաղտնաբառ։

Էլ. հասցեն գրանցված չէ։

Վերադառնալ

Close

670 հանքավայր. ու սա աղքատ երկի՞ր է. «Կենսոլորտ»

ԲԱԺԱՆՈՐԴՆԵՐԸ ԽՐԱԽՈՒՍՈՒՄ ԵՆ ԽՈՍՔԻ ԱԶԱՏՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ՍՏԱՆՈՒՄ ՈՐԱԿ ՊԱՀԱՆՋԵԼՈՒ ԻՐԱՎՈՒՆՔ
Հետևե՛ք մեզ YouTube-ում

Հայաստանն ունի շինարարական և համախառն օգտակար հանածոների ավելի քան 670 հանքավայր, ներառյալ բազային և թանկարժեք մետաղների 30 հանքավայր։ Այդ հանքավայրերից մոտավորապես 400 հանք, այդ թվում 22 բազային մետաղների և թանկարժեք մետաղների հանքեր ներկայումս շահագործվում են: Արդյո՞ք այսքանը շատ չէ մեզ աղքատ կոչելու համար: Այս թողարկման ընթացքում շարունակում ենք ներկայացնել Հայաստանյան հանքերի և պոչամբարների մասին իրականությունը:

Հաղորդման սղագրությունը

Ողջույն  հարգելի ռադիոլսողներ, նաև՝ դիտողներ: «Լրատվական ռադիո»-ի եթերում աշխատանքն է սկսում «Կենսոլորտ» հաղորդումը: Տաղավարում աշխատում է Լուսինե Հովակիմյանը: Ովքեր հետևում են հաղորդմանը, գիտեն, որ նախորդ շաբաթ խոսել ենք հանքերից և պոչամբարներից: Քանի որ թեման բավական ծավալուն է, այս շաբաթ կփորձենք մի փոքր մանրամասնել և կոնկրետ հանքերի ու պոչամբարների մասին խոսել: Թեմայի շուրջ զրուցելու համար կրկին համաձայնել են ինձ հյուրընկալվել ԵՊՀ  Աշխարհագրության և երկրաբանության ֆակուլտետի օգտակար հանածոների, հանքավայրերի որոնման և հետախուզման ամբիոնի վարիչ, երկրաբանա-հանքաբանական գիտությունների թեկնածու, ԵՊՀ կայուն զարգացման կենտրոնի ղեկավար Ռուբեն Մովսեսյանը, ևս մեկ անգամ շնորհակալություն հրավերն ընդունելու համար, և նույն ամբիոնի դոցենտ, երկրաբանական գիտությունների թեկնածու, ԵՊՀ կայուն զարգացման կենտրոնի փորձագետ Հարություն Մովսիսյանը: Ողջույն:

_ Ողջույն:

_ Փորձենք մի փոքր ավելի մասնավոր դեպքերի մասին խոսել, երևի սկսենք պոչանքներից: Արծվանիկի պոչամբարի թեման է բավականաչափ հետաքրքիր, նշում են,  որ այն կարելի է դասել աշխարհի ամենամեծ պոչամբարչների թվին: Սա իրականությանը կարո՞ղ է համապատասխանել:

_ Ռ. Մովսեսյան.  Ըստ դասակարգման՝ այո. 300 մլն խմ-ից մեծ ծավալի պոչամբարը համարվում է առաջին դասի: Արծվանիկի պոչամբարը պատկանում է խոշորագույնների թվին, որը միակն է Հայաստանում: Փաստորեն, պոչամբարների այդ դասի հետ կապված են անդառնալի խնդիրներ:

_ Իրո՞ք իրավիճակն այդքան վատ է, որքան ներկայացվում  է Արծվանիկի պոչամբարի պարագայում, թե կարող է էկոլոգիական անդառնալի վնասներ հասցնել շրջակա միջավայրին: Իրականում Արծվանիկի պոչամբարն ի՞նչ ռիսկեր է պարունակում շրջակա միջավայրի համար՝ հաշվի առնելով նրա մեծությունը:

_ Ռ. Մովսեսյան.  Նախ, որպես հիդրոկառույց՝ բավականին վտանգ է պարունակում, բայց դա, անկասկած, վերահսկում են: Ուղղակի հարցը նրանում է, թե արդյո՞ք դա բավարար է՝ այն դիտակետերը և եղած սարքերը, որոնցով այդ ամենը կատարվում է, դա առաջինը: Երկրորդ խնդիրը հետևյալն է. բոլոր պոչանքների հետ կապված, պոչամբար լցվում է բավականին վտանգավոր հեղուկ՝ ռեագենտներ, որոնց օգնությամբ այդ օգտակար հանքանյութերը կորզվում են, և հետագայում խտանյութ է ստացվում, այդ ամբողջը գնում-լցվում է պոչամբարի մեջ: Թե որոշակի զտվելուց հետո ի՞նչ ջուր է այնտեղից դուրս գալիս, ի՞նչ պարունակությամբ, որը հետո լցվում է կոնկրետ Ողջի գետը, արդյո՞ք վտանգավոր է: Մենք չգիտենք ո՛չ այն պարունակությունը, որ լցվում է պոչամբարի մեջ, ո՛չ էլ այն հեղուկը, որը դուրս է գալիս պոչամբարից, նաև՝ այն ամբողջը, որը կուտակում է հարստացման պոչը: Սա վերաբերում է բոլորին, բայց քանի որ Արծվանիկը դեռևս փակ պոչամբար չէ և մեծ ծավալ, մակերես ունի, բավականին շատ քանակությամբ փոշու արտադրյալներ են դուրս հանում, օրինակ՝ Ողջին, որոշ չափով ծածկված է հողային ծածկույթով, իսկ սա բաց է: Ուրիշ պոչամբարներում՝ հյուսիսում, հատվածները, որոնք ժամանակին ծածկված էին, քայքայվել-վերացել են, փաստորեն բացվել է պոչը, և ամեն մի քամու ազդեցության տակ գնում-լցվում է ջրի, հողի, բուսականության և կենդանիների մեջ, հետո մենք սնվում ենք, շնչում ենք այդ օդը և այլն: Այդ պրոբլեմները, պարզ է, ինչքան մեծ, այնքան՝ վտանգավոր: Սրան գումարած նաև այն վտանգը, որ ինքը շատ խոշոր է:

_ Ընդհանրապես, եթե չափի վրա մի փոքր կենտրոնանանք, մենք կարո՞ղ ենք մեզ թույլ տալ ունենալ այսքան մեծ պոչամբար, ի՞նչ կարող է լինել:

_ Ռ. Մովսեսյան. Խնդիրը հետևյալն է. ես ասացի, որ Քաջարանը ունիկալ հանքավայրերից մեկն է, կարելի է ասել, որ մոլիբդենի պաշարներով նա աշխարհի 3-րդ հանքավայրն է, այնտեղ կա նաև պղինձ: Այդ տարածքում՝ Զանգեզուրում, կտրտված ռելիեֆ է, իսկ մեր բոլոր պոչամբարները ձորակային կառուցվածք ունեն, դուք պետք է ձոր գտնեք, որ այդ պոչը տեղադրեք: Ամենամեծ ձորը Արծվանիկի գետի ձորն է, որն արդեն, փաստորեն, գրեթե փակվում է: Հիմա նորի մասին են մտածում: Ուրիշ տարբերակ չունեք, տարածք չունեք, որ տեղադրեք, իսկ հանքը պետք է դեռ երկար տարիներ շահագործվի:

_ Հարությո՞ւն:

_ Հ. Մովսիսյան. Վտանգների հետ կապված այստեղ խնդիրը նաև նրանում է, որ պոչամբարը երբ նախագծվել է, տարեկան պոչանքների ընդունման ծավալներն ավելի փոքր է նախատեսված եղել՝ մինչև 10 մլն հասնող, իսկ ներկայումս տարվա կտրվածքով ավելի մեծ քանակությամբ է նախատեսվում, մինչև 22 մլն հասցնել հանքավայրի արտադրողականությունը, և, բնականաբար, նաև պոչերի քանակությունն է մեծանալու: Այստեղ հիմնական վտանգը տարվա ընթացքում պոչամբարի կայունացումն է (տարվա ընթացքում ինքը որոշակի կայունություն է ձեռք բերում, մեծացումն է այդ ազդող ուժերի և այլն), թե ինչ հետևանքներ կունենա, պետք է գնահատել: Խնդիրներ կարող են առաջանալ դրա հետ, և ասացինք, որ մեր գնահատումներով պոչամբարը, կարելի է ասել,  արդեն սպառել է իր հիմնական նախագծային ծավալները:

_ Սա ի՞նչ է նշանակում էկոլոգիական տեսանկյունից՝ սպառել է հիմնական ծավալները, նորի մասի՞ն է խոսք գնում: Այսինքն՝ ի՞նչ է լինելու այդտեղ. եթե նորը բացեցին, ավելի մեծ խնդիրներ կարող են առաջանալ: Քիչ առաջ վերամշակման մասին էինք խոսում, և, ըստ Ձեզ, Արծվանիկի պոչամբարի պարագայում վերամշակումը կարո՞ղ է օգնել իրավիճակին, նաև երկարացնել այս պոչամբարի կյանքը՝ նորը բացելու տեսանկյունից:

_ Ռ. Մովսեսյան. Հասկանո՞ւմ եք ինչում է խնդիրը. կօգներ, եթե դուք Արծվանիկի կամ ուրիշ պոչամբարի ամբողջ ծավալն օգտագործեիք: Առաջին հերթին կկորզեիք ձեր մետաղը, կթողնեիք իր պարունակությունը, որը, եթե հնարավոր է, հասներ ֆոնային կամ  մի քիչ ավելի բարձր պարունակության: Բայց մնացածն ապառ է, ես ասացի, որ շատ աղքատ հանքաքարեր են դրանք, հիմնականում օգտակար բաղադրիչների քանակությունը 1 տոկոս էլ չի կազմում: Մնացած ծավալը թափոն է, լեռնային փոշիացված ապառ, ուրեմն պետք է դա էլ օգտագործեք,  տարբեր գնահատումներով այդ տիպի պոչամբարները 70 տոկոսով կարելի է օգտագործել որպես շինանյութ: Մեզ մոտ կա քարերի և սիլիկատների ինստիտուտ, այնտեղ կա մշակում, և այդ թվում նաև Զանգեզուրի պոչամբարները կարելի է օգտագործել տարբեր շինանյութեր ստանալու համար: Բայց դա պետք է ինչ-որ ծրագրի մեջ օգտագործել, օրինակ՝ «Հյուսիս-Հարավ» մայրուղու բետոնապատման համար և այլն:

_ Ի դեպ, այնտեղ նշում էին, որ հենց շինանյութերը թանկ են եղել, դրա համար շատ գումարներ էլ այնտեղ են փոշիացվել: Փաստորեն կարող էինք երկրի ներսից ստանալ:

_ Ռ. Մովսեսյան. Բայց այստեղից տանել Արտաշատ, դա երկար է, պետք է օգտագործել այդ տարածքի համար, բայց կարելի է օգտագործել:

_ Բայց դրսից ներմուծելիս ավելի կարճ է ճանապարհը:

_ Ռ. Մովսեսյան. Այստեղի ճանապարհի համար հիմնականում բետոնն է օգտագործվում, երկաթը և, փաստորեն, եթե դա չարվի, այդ թափոններն էլի մնալու են: Երբ մենք հաշվարկն արեցինք, փաստորեն, եթե մենք մետաղը վերցնենք, նորից տարածք է պետք՝ պոչն ինչ-որ տեղ տեղադրելու համար: Հյուսիսում ավելի հեշտ է. պոչամբարներն ավելի փոքր են, և նրանց մեջ ավելի բարձր պարունակություն է, նրանց հետ աշխատելն ավելի հեշտ է և արդյունավետ:

_ Եթե փորձենք ամփոփել, համապատասխան վերամշակումների ենթարկելուց հետո կարելի՞  է խուսափել, թե՝ ոչ, որովհետև վերջնական եզրահանգման, կարծես թե, չկարողացանք գալ: Այսինքն՝ վերամշակումը կարո՞ղ է ավելի արդյունավետ լինել, քան՝ նոր պոչամբար ունենալը:

_ Ռ. Մովսեսյան.  Միանշանակ՝ ոչ, հանքաքարը, որը պետք է ընդերքից արդյունահանվի, ավելի հարուստ է, քան այն պոչը, որը գտնվում է Արծվանիկի պոչամբարում: Ուրեմն, հանքավայրը պետք է շահագործվի: Այլ բան է, որ որոշ դեպքերում կարելի է օգտագործել Արծվանիկի պոչը:

_ Հարություն, ըստ Ձեզ:

_ Հ. Մովսիսյան. Եթե մենք պոչամբարը վերամշակենք և արդյունքում միայն նրանից կորզենք մոլիբդենը, ինչը նախատեսվում է, իսկ մնացած հատվածը նորից թափոնների տեսքով տեղադրենք, արդյունքում գրեթե նույն ծավալով թափոններ ենք ունենալու: Այսինքն՝ շրջակա  միջավայրի վրա ազդեցության տեսանկյունից թափոնի ծավալների կրճատում մեզ մոտ չի լինի, մենք այս դեպքում պիտի մտածենք նաև պոչամբարի մյուս հատվածը՝ դատարկ ապարները, որոնց մեջ չկան որոշակի այլ տարրեր, չեզոքացնելու և դա այլ ճանապարհով օգտագործելու մասին: Այդ դեպքում նոր կունենանք շրջակա միջավայրի վրա դրական ազդեցության էֆեկտ:

_ Փորձենք մի փոքր մեր երկրի բնապահպանական ամենացայտուն խնդիրներից մեկի՝ Թեղուտի մասին խոսել: Հարություն, կարծես թե այս թեման Ձեզ բավական մոտ է: Փորձենք հասկանալ, ըստ Ձեզ, ի՞նչ են ցույց տալիս Ձեր ուսումնասիրությունները. Թեղուտի համար բավականաչափ պայքարում են և՛ հասարակական շարժումները, Բնապահպանության նախարարությունը նույնպես չի հերքում, որ այստեղ խնդիրներ կան, երրորդ կարծիք փորձենք լսել՝ ի՞նչ է սպասվում Թեղուտին: Ըստ Ձեր ուսումնասիրությունների, Թեղուտի հանքի շահագործումը ի՞նչ վնասներ և ռիսկեր կարող է կրել, եթե կողքի դնենք մյուս կարծիքները՝ Բնապահպանության նախարարության մեկնաբանությունները և բնապահպանական ակտիվիստների տեսակետները:

_ Հ. Մովսիսյան.  Ռիսկերը, վնասները բոլոր հանքավայրերում էլ նույնն են, Թեղուտում ավելի շատ քննարկում են անտառի հատման խնդիրները, որքանով ես տեղյակ եմ: Հիմնականում անտառի հարցն է, բայց բոլոր դեպքերում ցանկացած հանքավայր շահագործվելիս ունենք բնապահպանական նույն խնդիրները՝  շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության հետ կապված:

_ Եթե անտառների մասին ենք խոսում,  ընկերությունները պարտավորվում են վերականգնել  իրենց հատած անտառները, բայց արդյոք հնարավո՞ր է, ասենք, Թեղուտի պարագայում, անտառները չհատել՝ հանքը շահագործելու համար: Ես երկու տեսակետն էլ, երկու կողմին էլ լսել եմ, մի կողմն ասում է, որ եթե ծառերը չհատվեին, շահագործում հնարավոր չէ իրականացնել, մյուս կողմն էլ ասում է, որ  հատելուց հետո վերականգնման ծրագիրը համապատասխան, պատշաճ մակարդակով չի իրականացվում: Դուք ի՞նչ կասեք:

_ Հ. Մովսիսյան.  Պրն. Մովսեսյանը քիչ առաջ նշեց, որ Թեղուտը, Քաջարանը, Ագարակը պղինձ-մոլիբդենային տիպին պատկանող հանքավայրեր են, որոնք բնութագրվում են հանքաքարի մեծ զանգվածներով և ավելի ցածր պարունակություններով, և հաշվի առնելով, որ հանքավայրը տեղադրված է երկրի մակերևույթին բավականին մոտ, Թեղուտի դեպքում նույնիսկ որոշ հատվածներում դուրս է եկել երկրի մակերևույթ՝ հանքայնացումը մերկացել է, այս դեպքում խոսել նման ծավալներով  պղինձ-պուրֆիրային հանքավայրի՝ փակ եղանակով շահագործման մասին, ինձ թվում է, աշխարհում  նման օրինակ չկա: Այս հանքավայրերի շահագործման տնտեսական գրավիչ կողմը հենց դա է, որ նրանք շահագործվում են բաց եղանակով, արդյունահանման բավականին մեծ ծավալներով, ինչն ապահովում է հանքավայրի արդյունահանման տնտեսական էֆեկտիվություն, հակառակ դեպքում հանքավայրը շահագործման համար տնտեսապես նպատակահարմար չէր լինի: Այսինքն՝ խոսել, որ հանքավայրը փակ եղանակով շահագործվեր և անտառահատումներից խուսափել, միանշանակ դուրս է գալիս հարցը:

_ Իսկ վերականգնման տեսանկյունի՞ց:

_ Հ. Մովսիսյան.   Վերականգնումը, որքանով ես եմ տեղյակ, չի իրականացվելու հենց հանքավայրի տարածքում: Ընկերությունը պարտավորվել է վերականգնումն իրականացնել այլ հատվածներում՝ ծառահատումների մակերեսի կրկնակիի չափով: Իսկ ընդերքօգտագործման մեր օրենսդրությունից ելնելով՝ ընկերությունները հանքավայրի տարածքում հետագայում նաև ռեկուլտիվացիա պետք է իրականացնեն և փորձեն տարածքը բերել այնպիսի վիճակի, որը հետագայում՝ արդեն հանքավայրը փակելուց հետո, շրջակա միջավայրի վրա մեծ ազդեցություն չի ունենա կամ կմեղմացնի ազդեցությունը: Դա որքանով կարվի-չի արվի, չենք կարող այսօր ասել, որովհետև հանքավայրը նոր է սկսել շահագործվել, արդեն հանձնվել է շահագործման, դա կերևա հանքավայրի շահագործումից հետո: Երբ ընկերություններին տրամադրվում է հանքի շահագործման համար նախօրոք վճարվող դրամագլխին հատկացվող գումարները, որոնք հետագայում ուղղվելու են ռեկուլտիվացիոն աշխատանքներին, այ դրանց ապահովագրությունը և այդ գումարների մեծացումը հնարավորություն կտա պետությանը հանքի փակումից հետո, եթե ընկերությունները ոչինչ չանեն, այդ գումարների հաշվին իրականացնել նախատեսված ռեկուլտիվացման աշխատանքները:

_ Այսինքն՝ այս հանքի պարագայում բացի անտառի խնդիրը, Դուք այլ խնդիրներ տեսնո՞ւմ եք հանքի շահագործման տեսանկյունից: Նշեցիք, որ աննախադեպ է աշխարհի մակարդակով, ի՞նչ խնդիրներ եք տեսնում, եթե անտառը  մի կողմ դնենք:  

_ Հ. Մովսիսյան.   Աննախադեպ չէ, ուղղակի հանքաքարի զանգվածներն ավելի մեծ են, քան՝ երակային տիպով ներկայացված հանքավայրերը, որովհետև ունեն ավելի փոքր ծավալներ, բայց՝ բարձր պարունակություններ:

_ Ամեն դեպքում, բացի անտառից Դուք այլ խնդիրներ տեսնո՞ւմ եք, որովհետև այնտեղ ընկերությանն օրենսդրական բավականաչափ բացթողումների մեջ են մեղադրում, նշում են, որ շատ օրենքներ է խախտում՝ կապված շրջակա միջավայրի պահպանության հետ:

_ Հ. Մովսիսյան.   Դա կարծում եմ՝ իրավաբանների խնդիրն է:

_ Փորձենք հասկանալ շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության տեսանկյունից բնապահպանների մտահոգությունները. բացի անտառից, Թեղուտի հանքը կարո՞ղ է այլ խնդիրներ առաջացնել, նաև մի կողմ ենք դնում բոլոր այն խնդիրները, որոնք առաջանում են ցանկացած հանք  օգտագործելիս: Այսինքն՝ մտավախություններն այստեղ  իռացիոնա՞լ են, թե՝ ռացիոնալ, եթե անտառը մի կողմ դնենք:

_ Ռ. Մովսեսյան.   Այդ հանքավայրերի նյութական կազմը գրեթե բոլորինը միատարր է, նույնատիպ: Եթե միատարր է, այստեղ հարցն արդեն առնչվում է հետևյալին. ի՞նչ ծավալի է դա հասնում, և ինչպե՞ս են թափոնների հետ վերաբերվում՝ վատ, լավ: Եվ այստեղ շատ կարևոր կլիներ, որ Առողջապահության նախարարության տեսանկյունից որոշված լիներ, թե ինչ ազդեցություն կունենա. պարզ է, որ դա էլ է դժվար, բայց, ամեն դեպքում, ինչ-որ բան կարելի է անել, հետազոտություններ կատարել, իմանալ՝ աշխարհի այլ երկրներում ինչ է կատարվում, և իմանալ՝ ինչ ազդեցություն կունենա, որպեսզի ընկերությունը հետագայում ապահովագրի այդ աշխատողներին և բնակչությանը նմանատիպ վտանգներից:

_Պրն. Մովսեսյան, փորձենք հասկանալ՝  կարելի՞ է, թե՝ անհրաժեշտ:

_ Ռ. Մովսեսյան.   Անհրաժեշտ է և կարելի, ուղղակի մի քիչ ծավալուն աշխատանք է: Ես մասնագետների հետ խոսել եմ, փորձ չկա մեզ մոտ, բայց ուրիշ երկրներում դա կա:

_ Փորձենք ուղղակի մի փոքր գնահատական տալ. այն չափով, որ մեզ մոտ հանքեր են շահագործվում, արդյո՞ք այսքան շատ հանքեր օգտագործելու պարագայում առողջապահական ուսումնասիրություններ չկատարելը, ինչպես Դուք նշեցիք, փորձ չունենալը, չի կարող հանգեցնել աղետների: 

_ Ռ. Մովսեսյան.   Աղետների՞: Իհարկե:

_ Այսինքն՝ այս պարագայում նույնպես հանցավոր անգործությա՞ն մասին ենք խոսում: Ուրիշ ոչ մի բան չես կարող ասել, եթե Առողջապահության նախարարության գործառույթների մեջ դա մտնում է, բայց չի կատարում:

_ Ռ. Մովսեսյան.   Չէ, էլի ասում եք հանցավոր անգործություն: Ուրեմն ամբողջ աշխարհում պետք է բոլոր հանքերը փակել, աշխարհում ոչ մի հանք չկա, որ իր շրջակա միջավայրին վնաս չի տալիս:

_ Բայց այնպես էլ չէ, որ ամբողջ աշխարհում ուսումնասիրություններ չեն կատարվում:

_ Ռ. Մովսեսյան.  Դուք մի բան հաշվի առեք. բնապահպանական այս հարցերը ե՞րբ են կենտրոն բերվել: Առավելագույնը մի 20-30 տարի առաջ, մինչ այդ ոչ ոք չէր մտածում դրա մասին: Նույնիսկ հիշում եմ 50-60-ական թթ. կար մի նյութ՝ ԴՏՏ էր կոչվում, բուսականության վրա և տներում օգտագործում էին, դա բնական թույն էր, հետո պարզեցին, որ դա ազդում է սրա, նրա և այլնի վրա: Իսկ առաջ բնապահպանական այդ հարցերին շատ ուշադրություն չէին դարձնում: Կան հանքավայրեր, որ, ասենք, հռոմեական ժամանակաշրջանից շահագործվել են և մինչև հիմա իրենց դրենաժային այդ ջուրը վտանգավոր նյութեր է հանում:

_ Նախ կարճ անդրադառնանք նաև երևանյան հանքերին: Այստեղ նույնպես ծայրահեղ կարծիքներ են հնչում երկու կողմերից էլ, որ Երևանում կան բազմաթիվ հանքեր, որոնք շահագործվում են բաց եղանակով և կարող են մեծ վնասներ հասցնել շրջակա միջավայրին, հատկապես՝ օդի աղտոտվածության տեսանկյունից, իսկ մյուս կողմն ասում է, որ ամեն ինչ վերահսկվում է, և նշված հանքերն իրականում այդքան մեծ խնդիրներ չեն կարող առաջացնել, ինչպես պնդում են բնապահպանները: Ձեր տեսակետը կարճ լսենք և անցնենք առաջ:

_ Ռ. Մովսեսյան.  Որքան ես տեղյակ եմ, Երևանի տարածքում շահագործվում  է մի քանի  ոչ մետաղային հանքավայր, ամենավնասակար մետաղային հանքավայր չկա: Դա գիպսատար կավերի հանքավայրն է, որի վրա աշխատում է Գաջի գործարանը, և մի 3-4 բազալտի հանքավայրեր: Ճիշտ է, դրանք բնակչության համար վտանգավոր են փոշու ազդեցությամբ, բայց դա այն վնասը չէ, որ տալիս են մետաղական հանքավայրերը: Բացի դրանից, գիտեք՝ Երևանը շատ փոշոտ քաղաք է,  որոշակի առումով կարելի է դա շատ հանգիստ լուծել ծառատունկի օգնությամբ, նաև՝ քաղաքի ներսում:

_ Հարություն, եթե փորձենք զուգորդել մեզ մոտ կատարվող համակեցության շինարարության ծավալների հետ, բնականաբար, նաև համապատասխանաբար փոշի է բարձրանում, հանքերն ու շինարարության ծավալները մեր քաղաքի համար, ըստ Ձեզ, համատեղելի՞ են, թե՝ ոչ, ասինքն՝ երկուսը միասին կարո՞ղ են վատ ազդեցություն ունենալ Երևանի վրա:

_ Հ. Մովսիսյան.  Ամեն դեպքում ոչ մետաղական օգտակար հանածոների արդյունահանումը, կարծես, ուսումնասիրությունից և ուշադրության կենտրոնից մի փոքր դուրս է մնացել: Այստեղ հիմնական խնդիրը, ինչպես նշեց պրն. Մովսեսյանը, հիմնականում փոշու արտանետումների քանակությունն է, որ ոչ մետաղական օգտակար հանածոների՝ շինանյութերի՝ բազալտ, տուֆ (Երևան քաղաքում տուֆ չկա), փոշու հետ կարող են կապված լինել: Շինարարությունն էլ, մենք չենք զբաղվում նման հետազոտություններով, բայց կարելի է տեսնել, որ քաղաքի այն հատվածներում, որտեղ շինարարություն է իրականացվում, հատկապես քամոտ եղանակներին փոշին կարող է ծածկել տվյալ հատվածը: Այսինքն՝ պետք չէ շեշտը դնել, որ հանքարդյունաբերությունն ամենավտանգավորն է, ցանկացած ոլորտում էլ կարելի է վտանգավոր երևույթներ գրանցել, և դա լինի ավելի վտանգավոր, քան, ենթադրենք, հանքարդյունաբերության մեջ ինչ-որ մի գործունեություն:

_ Քանի որ հաղորդման կազմակերպման հիմնական նպատակը 3-րդ կողմին լսելն էր, նաև հասկանանք, թե 3-րդ կողմը պետությանը և մեր երկրում հանքարդյունահանող ընկերություններին ինչ առաջարկներ և դիտողություններ ունի: Ձեզանից սկսենք, պրն. Մովսեսյան:

_  Ռ. Մովսեսյան.  Ես ասեմ, որ դա առնչվում է Կայուն զարգացման կենտրոնի հետ, որի գործունեությունը կատարվում է ԵԱՀԿ երևանյան գրասենյակի հովանավորությամբ: Արդեն բավականին երկար տարիներ մենք զբաղվում ենք այդ հարցերով, և ոչ թե ինքնանպատակ է, որ իմանանք, այլ, փաստորեն, փորձագետների խումբ է, որը բացահայտում է, ըստ առաջնահերթության,  առաջարկություններ է անում, թե որ հարցերի վրա պետք է առաջին հերթին ուշադրություն դարձնել: Կառավարությանն առաջարկություններ ենք անում, այդ թվում՝ օրենսդրության որոշ հոդվածների փոփոխությունների վերաբերյալ, և որպես վերջին արդյունք՝ մենք ընտրեցինք ամենակարևորները և կառավարությանն ուղարկեցինք մեր առաջարկությունները, որոնք քննարկվում են: Բացի դրանից, մենք կլոր սեղաններ ենք կազմակերպում, հրավիրում ենք ընդերքի և բնապահպանության հետ առնչվող նախարարությունների և հասարակական կազմակերպությունների, այդ թվում՝ շահագործող ընկերությունների ներկայացուցիչների, և քննարկում ենք այդ հարցերը: Մեր մշակումները բոլորն ընդունում են, մեկը՝ բարձրաձայն, մեկը՝ ոչ, բայց գիտեն, որ այդ թերությունը կա: Եվ դրա հետ մեկտեղ մենք կարող ենք հիմա մի քանիսը նշել, մեկը նշեցինք արդեն, որ պետք է պարտադիր լինի լեռնային արդյունաբերության տարբեր տեղերի ապահովագրությունը: Երկրորդ, մենք պնդում ենք, որ յուրաքանչյուր հանքավայրի շուրջը պետք է սանիտարական պահպանիչ գոտի լինի, չի կարելի շահագործել հանքավայր, որը գտնվում է բնակավայրի մեջ, խոսքը նույն Հրազդանի հանքավայրի մասին է, որը գտնվում է Հրազդան քաղաքում, և մյուսների: Հաջորդը, բնապահպանական վճարներն են, որի վրա էլի մատնանշել ենք, գնահատվում է, որ 8-10 տոկոս պետք է տարվա հասույթից ստացված գումարները: Տոկոս չի կազմում: Մնացածը Հարությունը կավելացնի:

_  Հ. Մովսիսյան. Ինձ թվում է՝ նշվեց ամեն ինչ: Մեր գլխավոր նպատակը նշեցինք, որ բնական ռեսուրսների, հիմնականում՝ հանքային, այդ թվում նաև ջրային ռեսուրսների օգտագործման և դրանց կառավարման հետ կապված խնդիրներն ենք վեր հանում, շրջակա միջավայրի վրա ինչպիսի ազդեցություն կարող են ունենալ, և փորձում ենք տալ լուծման որոշակի ուղիներ, որպեսզի կարողանանք մեղմացնել շրջակա միջավայրի վրա ազդեցությունը և ռացիոնալ կերպով օգտագործենք հանքային և ջրային ռեսուրսները: Բարձրացված հարցերը մենք պարտադիր քննարկում ենք թե՛ կառավարության պատկան մարմինների և թե՛ քաղաքացիական հասարակության ներկայացուցիչների, հասարակական կազմակերպությունների հետ, և մեր գլխավոր նպատակներից մեկն էլ այն է, որ այդ բացը՝ քաղաքացիների շրջանում համապատասխան ճիշտ ինֆորմացիայի պակասը, փորձենք նաև գիտական որոշակի մասը ավելի պարզ լեզվով ներկայացնել և ճիշտ տեղեկատվություն տրամադրել հանքարդյունաբերության բնական ռեսուրսների օգտագործման ոլորտի այսօրվա խնդիրների վերաբերյալ: Եվ մեր ուսումնասիրությունների արդյունքները մենք բաց ենք պահում հասարակության ներկայացուցիչների համար, տարբեր հրապարակումների, կազմակերպված միջոցառումների և նյութերն ուղղակի կայքերում տեղադրելու օգնությամբ՝ հաշվետվությունների կամ պարզապես տեղեկատվական նյութերի տեսքով: Մենք նաև որոշակի առաջարկություններ ենք ձևավորում և ներկայացնում կառավարությանը՝ խնդիրները լուծելու հետ կապված: Եվ, ինչպես նշեցինք, մեր ներկայիս առաջարկությունները վերաբերում են նախորդ տարիների, որպեսզի անպայման իրականացվի դրանց ռեսստրը,  վարվի, տեսնենք, թե իսկապես ինչ ունենք Հայաստանում, օրենքին համապատասխան իրականացվի դրանց վտանգավորության դասի որոշում, որպեսզի հասկականք, թո որ դասին են պատկանում մեր պոչամբարները, և դրանց հետ կապված խնդիրներն ավելի ճիշտ հասկանանք,  Հայաստանում հանքային ռեսուրսներն ընդհանրապես օգտագործվեն ավելի ռացիոնալ և ճիշտ կառավարվի դրանց արդյունահանման, օգտագործման ոլորտը, սանիտարապաշտպանական գոտիները անպայման մտցվեն շրջանառության մեջ, որպեսզի ցանկացած ընդերքօգտագործում, ցանկացած օբյեկտ իր շուրջն ունենա պաշտպանիչ գոտիները, որը հնարավորություն կտա մեղմել շրջակա միջավայրի վրա ազդեցությունը և հատկապես տարածքում բնակչության առողջության վրա ազդեցությունը և ամենակարևորը, ընդերքօգտագործումից բխող ռիսկերի ապահովագրությունը, և երկրի տնտեսության զարգացման նպատակով անպայման տարբեր տիպի այդ վճարները, որոնք գալիս են ընդերքօգտագործումից, մեծացվեն և գոնե մոտեցվեն միջազգային որոշակի ցուցանիշների:

_ Շատ լավ, հուսանք, որ Կառավարությունում ականջալուր կլինեն ձեր առաջարկներին, և համապատասխան կողմերը նույնպես:

_ Ռ. Մովսեսյան.   Մի բան էլ ես ավելացնեմ՝ խոսքս ուղղելով շահագործող ընկերություններին. ժողովուրդը որքան շատ ստանա տեղակատվություն պոչամբարների ջրերի որակի, օդի աղտոտվածության և այլնի մասին, այնքան այդ լարվածությունը կմեղմվի և այդքան ընկերությունները պարտավոր կլինեն իջեցնել այդ վտանգավորության շեմը: Տեղեկատվության բացակայությունը բերում է զանազան բացասական երևույթների, մոտեցումների, խոսակցությունների, ապատեղեկատվության տարածման: Դա շատ վտանգավոր բան է:

_ Շնորհակալ եմ անչափ նաև ապատեղեկատվության դեմ պայքարում օգնելու և հրավերն ընդունելու համար: Ես ռադիոլսողներին, նաև ռադիոդիտողներին հիշեցնեմ՝ դուք լսում կամ դիտում էիք «Կենսոլորտ» հաղորդումը: Տաղավարում աշխատեց Լուսինե Հովակիմյանը: Ինձ հյուրընկալվել էին ԵՊՀ  Աշխարհագրության և երկրաբանության ֆակուլտետի օգտակար հանածոների, հանքավայրերի որոնման և հետախուզման ամբիոնի վարիչ, երկրաբանա-հանքաբանական գիտությունների թեկնածու, ԵՊՀ կայուն զարգացման կենտրոնի ղեկավար Ռուբեն Մովսեսյանը, ևս մեկ անգամ շնորհակալ եմ, և նույն ամբիոնի դոցենտ, երկրաբանական գիտությունների թեկնածու, ԵՊՀ կայուն զարգացման կենտրոնի փորձագետ Հարություն Մովսիսյանը:  Շնորհակալություն:

_Շնորհակալություն:

ԹԱՐՄ ՈՒՂԵՂՈՎ
27Հունիս
Բեռնեք Հայկական Լրատվական Ռադիոյի հավելվածները այստեղ՝
website by Sargssyan